E

Ğ

E

R

İ

N

S

A

N

İ

S

E

N

Ö

L

M

E

Z

S

İ

N

K

O

R

K

M

A

Latin Amerika'da devrim

Konuyla ilgili yazılar

Ekonomik Kriz ve Latin Amerika’daki Devrimci Yükseliş

Al Jazira TV'nin Venezuella Devlet Başkanı Hugo Chavez ile bir röportajı

G-15 hareketini gündemin dışında tutmaya çalışıyorlar

"Üçüncü Yol Yok. Tek Yol Sosyalizm"

Latin Amerika’da Köylü Hareketleri

Latin Amerika’dan Türkiye’ye ‘Ulusal Sol’..

Latin Amerika Üzerine Bir Değerlendirme

Venezüella'da Yoksulluk Parası ve Militarizm!

Chavez Kuyrukçuluğu Değişik görüşler açısından okumaya değer, diye düşündüm (indymedia.org'dan alıntıdır)

Devrimin Yüzü: "Che"

Che Guevara belgeseli(film)

Latin Amerika ve sosyal-liberalizmin sonu

Latin Amerika’da Köylü Hareketleri - James Petras
4 - 22 Ağustos 2005

James Petras’ın “Latin Amerika’da Köylü Hareketleri” üzerine yazdığı bu makale, Kıta’daki kimi gelişmelerden önce yazılmış olması itibariyle veri eksiği taşımakta fakat söz konusu gelişmeler yazarın değerlendirmelerini eskitmek bir yana destekler nitelikte olduğundan güncelliğini hala korumaktadır. Söz konusu “yeni” gelişmeler, Ekvador’da yerli-köylü örgütü CONAIE’nin bir süre destek verdiği Gutierrez hükümetinin Nisan 2005’te CONAIE’nin de içinde bulunduğu bir hareketle devrilmesi ve yerine bir benzeri Palacio’nun gelmesi, Bolivya’da Evo Morales liderliğindeki MAS’ın yine bir süre destek verdiği Mesa’nın Haziran 2005’te devrilmesi ve yine Morales’in ayak sürçmeleriyle seçimlere kilitlenen bir sürece girilmesi ve Brezilya’da MST’nin Lula’ya verdiği desteği yolsuzluk skandalında dahi sürdürmüş olmakla birlikte kısmen geri çekmesidir. Belirttiğimiz gibi bu gelişmeler yazarın tespitlerini eskitmemiş, yalnızca desteklemiştir. (sendika.org’nin notu)

Yetmişli yılların sonlarında pek çok uzman köylü hareketlerini gerileyen, toplumsal değişim yapamayacak, zamanı geçmiş hareketler olarak tanımlıyorlardı. Bu gözlemciler, sendikalarla ve kent yoksullarının mahalle örgütleriyle koalisyon kuran ve nüfus değişimini de hesaba katarak daha geniş örgütlenme temelinde ortaya çıkan yeni nesil modern köylü önderlerini ne görmüş ne de anlamışlardır. Köylü örgütleri nüfus içindeki görece nicel kayıplarını, örgütlenme, önderlik, strateji ve taktik alanındaki nitel kazanımlarıyla yeterinden fazla telafi etmişlerdir.

Kırsal Mücadelenin Önemi

Son yirmi yıldır, kitlesel köylü eylemlerinin zengin ve kapsamlı mozaiğini gözler önüne seren yazılar, kişisel anlatımlar, alan çalışmaları ve gözlemler; kırsal hareketlerin Latin Amerika’nın çoğu bölgesinde değişik zamanlarda hala canlı ve dinamik bir rol oynadığını su götürmez bir şekilde ortaya koymaktadır.

Latin Amerika’daki hemen bütün büyük köylü hareketleri yerel, ulusal ve hatta uluslararası mücadele ve kampanyalara katılmaktadır. Çoğu kez, insan hakları ihlalleri gibi acil yerel sorunlar üzerinden yükselen direnişler, ulusal seferberliğe ve uluslararası dayanışma kampanyalarına temel hazırlamaktadır. Bunlar gibi, çoğu hareket de, ulusal iktidara bir sıçrama tahtası olması ve devletin gücüne meydan okumak amacıyla, “yerel” siyasi egemenlik zeminleri oluşturmuşlardır. Bunlar içinde örnek olarak, Ekvador Yerli Uluslar Konfederasyonu (CONAIE) ve Bolivya’nın kokaleroları (koka çiftçileri) gösterilebilir. Her ne kadar çoğu köylü hareketinde kendi etnik ve Kızılderili/Afrikalı-Amerikalı hakları ve bağımsızlıkları merkezi konumdaysa da, bu hareketler, sınıfsal çıkarlara ve diğer sömürülen sınıflarla yatay ittifaklara sıkıca bağlıdırlar.

Şiddetli siyasi baskı ya da politik bozgun dönemlerinde köylü hareketleri gündemlerini yerel taleplere, spesifik projelere ve savunma eylemlerine kaydırabilirler. Kitleselleştikleri ve başarılı mücadeleler verdikleri dönemlerdeyse, köylü hareketleri ulusal sorunları ele alarak merkezî siyasi iktidar ve otoritelere meydan okuma eğilimindedirler.

Köylü hareketlerinin çoğu bir yada birkaç değişik siyasi eylemin içinde dolaysız yer almaktadır. Brezilya, Orta Amerika (özellikle Guatemala’da), Ekvador, Paraguay, Bolivya, Peru, Kolombiya ve Meksika’da, Amerikalar arası Serbest Ticaret Anlaşması’na (ALCA) karşı mücadelede köylü hareketleri önder rolü oynamaktadırlar. Monsanto’nun reklamını yaptığı genetik değişimli ve kimyasal temelli tarıma karşı köylü hareketleri ekolojik açıdan daha sağlıklı tarımsal üretim için mücadele vermektedirler. Köylü hareketleri, gıda üretilen ekinlerin zehirli gazlarla böceklerden temizlenmesine karşı mücadele etmiş ve ekonomiye kat kat faydası olan ve aile geçiminde önemli yeri olan koka tarımını savunmuşlardır. Köylü liderleri Washington’un, uyuşturucuyla, narkotik üretimi yapan ve dağıtımını elinde tutan kendi seçkin yandaşlarını ve yasa dışı narkotik kârları “aklayan” kendi bankalarını kovuşturarak savaşmasını öneriyorlar. Özelleştirmelere, ABD üslerine ve yasa dışı yabancı borç ödemelerine karşı koalisyonlara katılan köylü hareketleri, IMF destekli “kemer sıkma” operasyonlarının geciktirilmesi ya da durdurulmasında da dolaysız katılımlarıyla başarı sağlamışlardır. Bu kadar önemli bir başka şey de, şehirlerde daha geniş “patlamalar” oluşturan hareketlerin başlamasına da katkıda bulunmuşlardır. Bunlar arasında Ekim 2003 Bolivya ayaklanması; Ocak 1994 Zapatista’ların ayaklanması; 2000 yılında Ekvador’daki Kongre’nin işgali ve 2000’li yıllarda Brezilya’daki toprak işgalleri sayılabilir.

Doğrudan Eylem mi Seçim Siyaseti mi?

Doğrudan eylem metotları, 25 yılı aşkın bir süredir köylü hareketlerinin kısa ve orta vadeli hedeflerine ulaşmalarında, seçim partilerinin kimliğinden bağımsız olarak seçim stratejilerinden daha etkili olmuştur.


Örneğin, Ekvador’da CONAIE, yolsuzluklara batmış iki neo-liberal başkanı devirmiş, olumlu toplumsal reformları geçirmiş ve sivil toplum içinde desteğini güçlendirmiştir. Ama ne zaman ki CONAIE seçim siyasetine dönerek Başkan Gutierrez’i desteklemiş, bu değişiklikten alınan sonuçlar da kötüleşmiştir: toplumsal harcamalar kısılmış, siyasî baskılar artmış ve harekette küskünlükler ve bölünmeler başlamıştır.


Brezilya’da doğrudan eyleme baş vuran köylü hareketleri işgaller ve yol blokajlarıyla büyük topraklar ele geçirmişler, Bolivya’da da yozlaşan neo-liberal başkanları devirmişlerdir. Buna karşın, bu hareketler ne zaman “merkez-sol” seçim siyasilerine güvenmeye başladılarsa, sonuç gene tamamen olumsuz olmuştur: Brezilya’daki Lula rejiminde Kırsal Topraksız Köylü Hareketi (MST), toprak işgallerini önemli ölçüde azaltırken, tarım ihracatçısı seçkinlerin zorla köy boşlatma, baskı ve artan saldırılarına maruz kalmışlardır. Başta Başkan Mesa’yı destekleyen Bolivya’nın kokaleroları (koka üreticileri) da, koka ekimini yasaklayan programlar, kırsal kesimde gelişmeye pek olanak tanımayan gerici bir petrol yasası ve hükümetin verdiği sözlerden ardı ardına geri dönmesiyle karşılaşmışlardır.

Devletin (Genellikle Gerici) Rolü

Hem federal hem de yerel pek çok hükümet köylü hareketlerinin düşmanı olmuşlardır. Meksika devleti Chiapas, Guerrero, Oaxaca ve ülkenin orta ve güneyinde köylü hareketlerini sert bir biçimde bastırmıştır. Kolombiya’da, üç milyon köylüyü “arazi kavurma” (düşmana zarar vermek için bütün tarımsal üretim araçlarını yok etme politikası –Çev.Notu) siyasetiyle ordu destekli paramiliter gruplar, binlerce köylü önderini de katletmişlerdir. Brezilya’da, Lula’nın başkanlığından hem önce hem de sonra, yerel yargıçların, polis şeflerinin ve federe hükümetin tınmaz kaygısızlığının yardımıyla onlarca köylü eylemcisi, kilise aktivisti ve insan hakları öncüsü yerel çetelerce öldürülmüşlerdir. Hatta Başkan Chavez’in yönetimi altındaki Venezüella’da bile, -pek çoğu toprak reformundan yararlanacak olan- 110 köylü lideri, 2001-2004 arasında yerel yetkililerin suç ortaklığıyla toprak sahiplerinin “özel ordu”larınca katledilmiştir. Yani, başka bir deyişle, köylü hareketleri devlet yüzünden değil, devlete rağmen olumlu değişimler getirebilmişlerdir.

Ancak bu, devletin her yerde, her zaman köylü taleplerine düşmandır demeye gelmez. Burada en önemli olan, devletin sınıf karakteri ve yöneticilerinin ideolojik eğilimleridir. Küba devrimi, köylü hareketleriyle olumlu devlet müdahalesinin beraberce hareketinin olanaklarına örnek olarak gösterilebilir. Venezüella’da da benzer olanakları bulmak mümkündür, çünkü, Chavez başkanlığında köylülerle hükümet arasında iyi ilişkiler bulunmaktadır.

Öte yandan, Lula’nın Brezilya’sında, açıktan tarım şirketlerince yönetilen bir neo-liberal rejim bulunmaktadır. Ama gene de, ilk devlet reaksiyonu olumsuz olsa da, kilise, üniversite, insan hakları, sendika örgütleri (ve hatta bazı ilerici parlamenterlerin de) katılımıyla kent koalisyonlarının örgütlemesiyle oluşturulan toplumsal köylü baskısı, rejimleri, toprak kamulaştırmaları ve tarım kooperasyonlarını finanse etmeye zorlayabilir. İşte Brezilya’da olan budur.

Bir Köylü Çelişkisi

Bugün köylü hareketlerinin öne çıkmasında çeşitli nedenler var. Köylüler üzerinde neo-liberal siyasetler “kıskaç” etkisi yapmıştır. Neo-liberal politikalar yüksek sübvansiyonlu gıda ve diğer tarım ürünleri ithalatının desteğiyle fiyatları düşürüp üretici köylüyü iflasa sürüklemektedir. Neo-liberal rejimler de, döviz toplamak amacıyla, tarım-ihracat sektörünü destekleyerek üretici köylülerin topraklarından sürülmesine neden olurlar.

İflas ve topraktan sürülme salt gelirde düşüş ya da işsizlik demek olmayıp aynı zamanda insanları müthiş yabancılaştıran bir deneyim olarak barınağın, topluluk ve aile bağlarının da kaybolması demektir. Neo-liberalizm tarafından empoze edilen tehditler ve gerçekler özellikle başka barınak, topluluk ve istihdam seçeneklerin bulunmadığı kırsal kesimde çok daha derindir.

Bunlara rağmen, çok daha eğitimli ve politikleşmiş; şehir seçkinlerinden ve parti çarklarından bağımsız; ulusal ve uluslararası siyasette daha bilgili ve şehirli avukatların ve öteki profesyonellerin üstünlüğünün etkisi altında bulunan eski köylü liderlerine göre çok daha özgür yeni bir köylü önderliği ortaya çıkmıştır. Daha da öte, “üçlü” komisyonlarda tıkanıp kalarak bürokratikleşmiş daha eski sendikalar ve sendika önderlerinin tersine, yeni köylü hareketleri, emperyal devletle yerel yönetici sınıfların arasındaki ticaret anlaşmalarına meydan okuyan bağımsız sınıf ve etnik mücadeleler temelinde ortaya çıkmıştır.

Yalnız, son on yılda köylü isyanlarının artışı zaman ve yer bakımından bir kararlılık göstermez. Büyük köylü hareketleri örgütlenme ve eylem açısından iniş çıkışlar yaşamaktadırlar. Gene aynı şekilde, devletin yapısı ve siyasetine bağlı olarak, bu hareketlerin göreceli gücü ülkeden ülkeye büyük değişiklikler göstermektedir. Bu karmaşık oluşuma bakıldığında belirli bir yer veya zamanda genel olarak “köylü hareketleri” hakkında evrensel genellemeler yapmak zordur.

Brezilya, Bolivya ve Ekvador gibi yerlerde, “en kabarık” olduğu dönemlerde, köylü hareketleri birçok büyük çiftliği ele geçiren ya da rejimleri deviren uzun dönemli, geniş ölçekli mücadelelere girmişlerdir.

“Orta derecede” mücadele ve örgütlenmelerin sürdüğü, Guatemala, Meksika, Kolombiya, Paraguay, Peru ve El Salvador gibi yerlerde, militan ve aktif hareketler eğer müthiş baskı altında olmasalar daha da çok güçlü olabilecek bölgesel iktidarlar yürütmektedirler.

Köylü hareketlerinin “düşük seviyede” örgütlenme ve eylemde bulunduğu yerler ise Şili, Uruguay, Arjantin ve Venezüella’dır. Ancak, Venezüella’da başkan Chavez’in toprak reformuna sıcak yaklaşan siyaseti ve toprak dağıtımı, köylü örgütleri ve kooperatiflere olumlu yanaşması, 2000’li yılların başlarından beri burada önemli bir köylü hareketinin doğmasına neden oldu. Öte yandan, Arjantin’de her ne kadar köylü hareketlerinin ulusal bir etkisi pek olmadıysa da, kuzeydoğuda, Santiego de Estero, Formosa ve başka bölgelerde bu hareketler yerel etkilerini geliştirmişlerdir.

Güçlü köylü hareketleri ve örgütleri büyük ve birbirine bağlı Yerli toplulukları olan (Bolivya, Ekvador ve Guatemala); yerlerinden edilen topraksız kır işçilerinin (Brezilya) ve köylülerin (Kolombiya) bulunduğu; büyük tarım şirketlerinin küçük üreticileri iflas ettirdiği (Paraguay); ve, anlamlı bir alternatif sunamadan ABD emperyalizminin uşaklarının koka bitkisine saldırılarının sürdüğü (Peru, Kolombiya ve Bolivya) ülkelerde ortaya çıkmaktadır.

Yoğun Mücadeleler Dönemi

Köylü mücadelelerinin 80’lerin ortalarından 2000’in başlarına kadarki yoğunluğu, özellikle Yerli topluluklarında geniş etnik-sınıf bilincinin yol göstermesiyle, Ekvador’da toplu ayaklanmalara (CONAIE), Meksika’da silahlı direnişlere (Ulusal Kurtuluş Ordusu Zapatista, ya da, EZLN), Bolivya’nın Guerrero bölgesindeki köylü hareketlerine ya da Cochabamba ve Altiplano bölgelerindeki kokaleros (koka üreticileri) hareketlerine ve Peru’daki koka çiftçilerinin hareketlerine yol açtı.

1985’den başlayarak, 2002’ye kadar Brezilya’da MST binlerce büyük çiftliği işgal ederek 350.000 kır kökenli aileyi kooperatiflere ve aile çiftliklerine yerleştirdi. Ama köylü hareketlerinin başarısı hep aynı oranda devam etmedi. Guatemala, Peru, El Salvador ve Kolombiya’da karşılaştıkları müthiş baskılarla bu hareketler bazen yok olma noktasına bile geldiler. Gene de, daha geniş Yerli otonomisi, tarım reformu, devlet koruması ve finansmanı ve ALCA’ya muhalefet gibi konulardaki büyük başarıları bütün siyasî kesimlerin dikkatini köylü hareketlerinin üzerlerine çekti.

“Merkez-Sol”un Yükselişi

Bush (hem baba hem oğul) ve Clinton yönetimleri, neo-liberalizmi bölgede, Kolombiya Planı, Andino Planı ve “anti-terörist” siyasetlerle Latin Amerika’nın askerîleştirilmesi yoluyla desteklediler. Ama neoliberal siyasetlerin çöküşü ve gözden düşmesi, “merkez-sol” denen siyasi önderliklerin ve seçim koalisyonlarının doğmasını getirdi. 1990’ların sonlarına kadar köylü hareketlerinin başarısı, diğer siyasi güçlerle girilen taktiksel koalisyonlara, bağımsız sınıf siyasetlerine ve girilen dolaysız eylemlere bağlıydı. Fakat, yakınlarda yükselen “merkez-sol” seçim politikacıları ve onların neo-liberalizme “muhalefet” etme sözleri köylü hareketlerine zarar getiren ittifaklara yol açtı. Ekvador, Bolivya, Brezilya ve diğer yerlerde köylü hareketleri kendilerini, seçimlerden hemen sonra neoliberal siyasetlere dönen, tarım şirketlerinin stratejilerini benimseyen, köylü hareketlerine karşı baskıcı politikaları uygulayan başkan (Gutierrez, Mesa ve Lula) ve partilerle bağladılar. Bu, seçim ittifaklarına yanaşma köylü hareketlerine çok zararlı sonuçlar getirdi ve örgütlenme ve eylemlerinde düşüşlere neden oldu.

Ekvador’da CONAIE tabanında bir güven sarsılması yaşadı. Örgütte bölünmeler ve ulusal tabanını harekete geçirmede zayıflamalar takip etti. Bolivya’da, Evo Morales ve kokalero hareketinin neo-liberal Başkan Carlos Mesa’yı desteklemesi toplumsal hareketi bölerek bu gerici rejimin bir yıl daha iktidarda kalmasını sağlayarak zaten güçlerini yitirmiş olan geleneksel partilerin kendilerini toparlamalarına izin verdi.

Brezilya’da MST iki yıl boyunca Lula de Silva’nın neoliberal rejimini destekledi. Bu dönemde, tarım reformu gecikti, toprak işgalleri durakladı, topraksız işçilerin, çiftçi ailelerin ve Amazon’daki yağmur ormanlarının aleyhine tarım şirketleri zenginleşti ve GDO’lu ürün eken tarım ihracatçıları müthiş büyüdüler.

Kır-Şehir Koalisyonları Oluşturmanın Zorlukları

Geçen 25 yılda, kır yoksullarına olumlu sonuçlar almak isteyen şehir- köylü halk ittifaklarının en etkili birliktelik ve eylemleri parlamento dışı “yatay koalisyonlar”a girmek olmuştur.

Örneğin, Ekvador’da CONAIE, temel sendikaların (petrol, elektrik ve yapı işçileri ve öğretmenler) da desteğiyle neo-liberal rejimleri (Bucaram ve Mahuad) devirebilmiş ve geçici de olsa neoliberal gündemi geriletebilmiştir. Buna karşın, CONAIE kendini Lucio Gutierrez’in seçim güçlerine yanaştırdığında, toplumsal desteğinde müthiş azalma ve IMF’nin gerici programlarıyla karşı karşıya kaldı.

Benzer şekilde Bolivya’da da köylü hareketleri, kokalerolar ve yerli örgütleri La Paz ve Cochabamba’da maden işçileri, kent yoksulları ve sendikalarla ”yatay” koalisyonlara giderek, Sanchez de Losada’nın baskıcı neoliberal rejimini devirmeyi başarabildiler. Ancak, daha sonra, temel liderlerinden, parlamento üyesi, Evo Morales neoliberal Carlos Mesa’nın 2007 seçim çabalarına yardım ettikten sonra, köylü hareketi büyük ölçüde zayıfladı.

Şehir örgütleriyle köylüler arasındaki yatay koalisyonlar başarı elde ettikleri zamanlar için bu başarı hiç de kolay olmamaktadır. Örneğin, son 20 yıldır Brezilya’nın MST’si, kent ittifakları kurmaya çabalamakta fakat farklı sonuçlara ulaşmaktadır. 1980’lerde, İşçi Sendikaları Konfederasyonu CUT, fabrika delegasyonlarının genel meclislerde toplanması temelinde kurulduğunda, genel kurullara MST ile birlikte katılıyordu. Ancak, 1990’lar ve sonralarında, CUT giderek bürokratlaşıp, üçlü “sosyal mutabakatlarla” bağımlılaştıktan sonra, MST ile beraber eylemler için tabanını ya harekete geçirmedi ya da geçiremedi. MST’nin alanlara getirebildiği onbinlerce göstericiye karşın CUT, her ne kadar 15 milyon kişiyle ilişkili olduğunu iddia etse ve ne kadar “kökten” bildiriler yayınlasa da, alanlara, zaten çoğu kendi memuru olan, birkaç bin kişi getirebiliyordu.

Köylü hareketlerinin bir cins hem “dikey” hem de yatay ittifak kurabildiği tek ülke Venezüella’dır. Gerçekte, buradaki köylü hareketlerinin örgütlenmeleri ve büyümeleri, Chavez hükümetinin özellikle tarım reformu politikalarının bir sonucudur. Devletin tarım şirketleri seçkinlerinin yanında olduğu ve neo-liberal ticaret anlaşması ALCA’yı ve ABD emperyalizmini desteklediği öteki Latin Amerika ülkelerinin tersine, ülkenin gıda konusunda kendine yeterli olabilmesini sağlamak amacıyla Venezüella’da hükümet kooperatifleri ve aile çiftçiliğini desteklemiştir. Bu devlet-köylü ilişkisinin farkını gösteren kilit nokta, devletin sınıf yapılanması ve önderliğidir. Chavez petrol gelirleriyle finanse edilen toplumsal refah temelindeki karma ekonomi ideolojisini destekleyebilecek bir halk birliği kurmuştur.

İşçi-köylü koalisyonları kurmanın ve “yatay ittifaklar” geliştirmenin çeşitli sorunları bulunmaktadır. İlk olarak, devasa ve parçalı bir enformel sektör yaratan neo-liberal siyasetlerce zayıflatılmış işçi sendikaları ve kentli örgütleri, ulusal mücadeleleri etkileyen (toprak reformu gibi) daha büyük sorunlar yerine, gündemlerini güncel ücret ve istihdam sorunlarına daraltmaktadırlar. İkinci olarak, bazı sendika önderlerinin “Yerli” örgüt ve önderlerle eşit seviyede çalışmaya ya da çok daha güçlü köylü-Yerli hareketlerinin önderliğini kabullenmeye karşı ırkçı bir yaklaşımları vardır. Üçüncü olarak, kentlerdeki pek çok yoksul mahalle, köylü hareketleriyle ortak eylemlerini kısıtlayan, geleneksel partilerin kontrolünde, “satın alınmış oy makineleri” haline getirilmişlerdir. Ancak, Bolivya’nın, El Alto şehrinde, yerel kent uluslaşmaları ya da mahalle örgütlerinin köylü hareketleriyle önderliği paylaşmasında da görüldüğü gibi, bu kontrol zaman zaman kırılabilmektedir.

Kent-kır yatay ittifakının engellerinin farkında olmakla birlikte, pek çok militan köylü önderi, neo-liberalizmi yenme ve köylü taraftarı bir siyaset geliştirme doğrultusunda ulusal kent ittifaklarına girmenin gerekli bir stratejik hedef olduğunun farkındadırlar.

Marksizm ve Köylülük

Marksist teorisyenler, üretimdeki stratejik konumundan ve fabrika sisteminin “toplumsal örgütlenmesi”nden dolayı endüstriyel proletaryanın devrimci mücadeledeki merkezî rolünü savunmuşlardı. Bize köylülüğün sermayenin merkezî faaliyeti açısından, “kenarda” kaldığı ve kişisel özel mülkiyetleri yüzünden kopuk ve “bireyci” davranışlara sahip oldukları söylenmişti.

Günümüz hareketlerinden edinilen bilgiler bu varsayımlara karşı çıkmaktadır. Pek çok ülkede köylüler, toplu eylem ve dayanışma yeteneğine çoğu kentli işçilerden daha fazla sahip olduklarını göstermişlerdir. Köylü hareketleri, içinde kongre ve belediye binalarının işgalleri de bulunan büyük yürüyüşler, üretici grev ve boykotları, yol kapatma ve barikat eylemleri gibi bir dizi dolaysız eylem taktikleri geliştirmişlerdir. Bu hareketlerin taktikleri çoğu kez, sendikalı sanayi işçilerinin dar ücret taleplerinden daha fazla “ulusal” ya da sınıf sorunlarına yöneliktir.

Köylüler kapitalist üretimde temel bir rol oynayamasalar da, metaların dolaşımında ve değişim sürecinde temel rolleri olabilir ve vardır. Özellikle, geniş ve uzun süreli kitlesel yol blokajları, tarım ve üretim şirketlerinin ihracat ürünlerinin dolaşımını engelleyerek kârın gerçekleşmesini zorlaştırır. Köylülerin dolaşımı felce uğratmasının stratejik rolü, aynı fabrika işçilerinin aletlerini bırakarak üretimi durdurmaları gibidir: ikisi de kapitalist kârlılığı baltalayarak birikim eksikliğine ve krize yol açar. Kapitalist yeniden üretim döngüsünün stratejik noktalarına yapılacak siyasî bir müdahale bazı dinamik köylü hareketlerine toplumsal değişim sürecinde stratejik bir rol biçmiştir.

Son 20 yıldır Latin Amerika’da hiçbir ilerici tarım yasası ya da kararnamesinin bölgenin hiçbir rejimince onaylanmadığı bilindiğinde, köylülerin doğrudan eylemlerinin toprağa, krediye ve piyasalara ulaşımın ve damping’e karşı korunmanın tek aracı olmasının önemi ortaya çıkmaktadır. Ancak, köylü hareketlerinin bu olumlu başarıları, aynı zamanda, can kaybı, yaralanmalar ve şiddetli baskılar gibi müthiş bir bedel ödenerek kazanılmıştır. Sadece Kolombiya’da 20.000 köylü eylemci, önder ve insan hakları destekçisi ABD’ce beslenen askerî ve paramiliter terörist çeteler tarafından katledilmiş, 3 milyon kişi de devlet şiddeti ile zorla yerlerinden edilmişlerdir. Brezilya’daysa Cardoso ve Lula rejimleri altında, 1995-2005 arasında, 500’den fazla köylü ve topraksız işçi, hareket önderi ve kilise eylemcisi toprak sahiplerinin kiraladığı katiller ve askerî polis tarafından öldürülmüşlerdir. Bu cinayetlerin %90’ı cezasız kalmıştır.

Köylüler ve Devlet Gücü

Köylüler çok önemli protestolar gerçekleştirmiş, hatta reformlar bile başarmışlardır, ama, ellerinde devlet iktidarı olmayınca, hareketler zayıfladıklarında bu reformlar da kaybedilmiştir. Mücadelenin sıcağında “merkez-sol” yöneticileri tarafından verilen reform sözleri unutulmuş, burjuvazinin yeniden yapılanan gücü hunharca “kontr-terör” stratejileriyle karşı saldırıya geçmiştir. Siyasal iktidarı ele geçirme stratejisi olmaksızın, en militan önderlerin bile yapacakları şey, ancak kenara çekilerek hırslı küçük burjuva siyasilerinin önünü açmak ve kısa bir demagojik ve sembolik ödünler döneminden sonra daha önceki neo-liberallerin ayak izlerini takip etmelerine izin vermek olacaktır.

Öyleyse köylü hareketlerinin önünde devlet ve siyasî iktidar sorunu ve iktidarı alabilmek için kullanılacak siyasî stratejiler sorunu durmaktadır. Köylülerin gücü, en fazla başta olan yönetimlere karşı çıkmada başarılı olmuş ama iktidarı ele geçirme stratejisini yürürlüğe koymada ise zayıflığını göstermiştir. Ekvador’da 2000 ve Bolivya’da 2003 yılında olduğu gibi köylü hareketlerinin rejimleri devirdiği durumlarda bile, kendilerinin yönetmeye hazır olmadıkları ortaya çıkmıştır. Bu durumlarda, yönetmek yerine, iktidarı Bolivya’da Mesa, ya da, Ekvador’da Gutierrez gibi neoliberal demagoglara devretmişlerdir.

Bazı devrimci teorisyenler devleti ele geçirme sorununun aşağıdan bir toplumsal hareket kurmaya, kent grupları ve kitle örgütleriyle koalisyonlar oluşturmaya ve “ikili iktidar” yaratmaya doğru bir dizi somut mücadele ve reformlar gerçekleştirmeye bağlı olduğunu söylemekteler. Bunlar, zor ve karmaşık süreçlerdir ve gerçekleşmeleri de yerel koşullara bağlıdır. Ayaklanmaların zirvesinde, Bolivya ve Ekvador’da neden köylü hareketlerinin iktidarı ele geçirmediğini sorduğumda, köylü önderleri bana, “hazır olmadıklarını” ve “yönetebileceklerinden emin olmadıklarını” söylemişlerdi. Ama köylü önderleri ve eylemciler, köylülerce ve köylüler için emperyalizme karşı bir rejim kurmanın, toprağında yaşama - kovulma; gelişme - yok olma; ölüm kalım meselesi olduğunu her yerde teyit ediyorlar.

(canadiandimension.mb.ca/v39/v39_4jp2.htm adresinden sendika.org tarafından çevrilmiştir)

Kaynak: latinbilgi.net/index.php?eylem=yazi_oku&no=238