TOPLUM VE B?L?M > Edebiyat

Edebiyat Türleri Edebi Türler Yaz? Türleri

(1/5) > >>

Mod_seval:
???R B?LG?S?
 

MISRA (D?ZE)
     Ölçülü ve anlaml?, bir sat?rl?k naz?m birimidir.

 

 

BEY?T (?K?L?K)
     Ayn? ölçüde olan ve anlamca bir bütünlük olu?turan ve iki dizeden olu?an naz?m birimidir.

 

 

ÖLÇÜ (VEZ?N)
     ?iirde dizelerin hece say?s?na veya hecelerin ses de?erine göre bir uyum içinde olmas?d?r.

 

 

HECE ÖLÇÜSÜ:
     ?iirde dizeleri olu?turan sözcüklerin hece say?lar?n?n e?itli?ine dayanan ölçüdür. Hece ölçüsüyle yaz?lm?? dizeler okunurken belli yerlerde durulur.Durulan bu yerlere "durak" denir. Durak sözcü?ün sonunda yer al?r.

 

ARUZ ÖLÇÜSÜ:
     Dizelerdeki hecelerin uzunluk ve k?sal???na göre, aç?k ya da kapal? olu?una göre düzenlenmesidir.K?sa heceler nokta(.) uzun heceler çizgi (-) ile gösterilir.

?male: Aruz kal?b?na uydurmak için k?sa hecenin uzun say?lmas?d?r.

Zihaf: Uzun heceleri k?sa okumakt?r.

 

 

SERBEST ÖLÇÜ:
     Bu ölçüde hecelerin say?s? ya da uzunlu?u k?sal??? dikkate al?nmaz.

 

 

RED?F
     M?sra sonlar?nda yaz?l??lar?, okunu?lar?, anlamlar? ve görevleri ayn? olan eklerin, kelime ve kelime gruplar?n?n tekrar edilmesine "redif" denir.

*........uzakta

*........plakta

Mod_seval:
Makale Türünün Özellikleri
Tarihi Geli?imi ve Temsilcileri



Makale, temeli dü?ünce olan yaz? türüdür. Makalede konu s?n?rlamas? yoktur. Bir dü?ünce, toplumsal bir olay, bilimsel bir gerçek, söz sanatlar?, plastik sanatlar, makalenin konusu olur. Makaleler bir tezi savunma yaz?lar?d?r. Bu nedenle yap?s?, ortaya at?lan bir görü? ve bu görü?ü destekleyecek dü?üncelerle örülür.

 

Makalenin ülkemizde tan?nmas?, gazetenin yay?nlanmas?yla olmu?tur. Makaleler kö?e yaz?lar?ndand?r. Gazetelerin ilk sayfalar?ndaki makaleye ba?makale denir. Gazetenin ba?makalesi genellikle ayn? yazar taraf?ndan yaz?l?r. Gazetenin dünya görü?ünü ve olaylara bak?? aç?s?n? belirler. Gazetenin okuyucu say?s? üzerinde de etkilidir. Kimi insanlar, ba?yazar gazete de?i?tirdi?inde ya da be?endikleri makale yazar? art?k eskisi kadar etkili ve tutarl? yazmad???nda gazetelerini de?i?tirirler. Bu yüzden makale yazmak çok önemlidir. Makale yazar?, okuyucu ile ba??n? koparmamak zorundad?r.

 


 
Makalenin belirleyici özellikleri nelerdir?
• Dü?ünsel plânla yaz?l?r.
• Yazar anlatt?klar?n?n do?rulu?una güvenmeli, anlatt?klar?n? bir mant?k çerçevesine oturtabilmelidir. Her anlatt???, önceki anlatt?klar?yla çeli?memelidir.
• ??lenen konu kendinden önceki söylenmi?lerden, yaz?lm??lardan ayr? olmal?d?r.
• Okuyucuya konunun önemini kavratabilmek için örnekleme, kar??la?t?rma, tan?k gösterme gibi nesnel verilerden yararlanmal?d?r.

 

Makale türünün Türk Edebiyat?’ndaki önemli temsilcileri ?unlard?r: Nam?k Kemal, Ziya Pa?a, ?emseddin Sami, Muallim Naci, Be?ir Fuat, Hüseyin Cahit, Fuat Köprülü

Giri? Bölümü : Öne sürülecek sav, görü? ya da dü?ünce yaz?n?n giri?inde sergilenir. Makalenin en k?sa bölümüdür. Makalenin geneline göre bir iki, paragraf? geçmez. ?yi bir giri? makalenin olu?mas?n? sa?layabilir. Giri? bölümünde, yaz?daki fikir geli?iminin hangi yönde olaca?? saptan?r. Okuyucu bilgi ve fikir atmosferine yava? yava? sokulur.

 

Genellikle okuyucu ilk bak??ta bu bölümü okur; sararsa, ilgisini çekerse yaz?y? sonuna de?in okumaya karar verir. Bu yönden makalelerde giri?in çok ustaca ve özenle biçimlendirilmesi gerekir. Bu bölümde konu hiçbir ayr?nt?ya girmeden ortaya konulur.. Bunun a??r? dolaylamalara kaç?lmadan yap?lmas? gerekir. Neyin üzerinde durulaca??, ne hakk?nda söz söylenece?i bir iki para?raf içinde ortaya konulmal?d?r.

 

Geli?me bölümü: Geli?me bölümünde, giri? bölümünde dile getirilen konu aç?klan?r, makalenin yaz?? amac? ve bu amaca yönelik bilgi, belge ortaya konularak tez savunulur, antitezler çürütülür. Konu ile ilgili bilgi ve belgelerin ele al?n?p i?lendi?i, konunun geni?letildi?i ve ortaya konmak istenen fikrin do?rulu?una deliller gösterildi?i bölüm, geli?me bölümünü olu?turur (Korkmaz 1995:220). Geli?me bölümü, derlenen, ortaya at?lan fikirlerin çe?itli yönlerden geni?letilmesi, desteklenmesiyle meydana gelir. Bütün fikir yaz?lar?nda oldu?u gibi makalede de geli?me bölümünde aç?klanacak fikirlerin derli toplu olmas? laz?md?r. Dile getirilen fikirlerin inand?r?c?, iddiac? kesin bir karaktere sahip olmas? için onlar? uygun yollarla aç?klamak, desteklemek ve yerine göre de ispatlamak gerekir.

 

Geli?me bölümü makale yazar?n?n inand?r?c? olabilmek için tüm gücünü ortaya koydu?u aland?r Bu bölümde ileri sürülen görü?lerin do?rulu?unu ispatlamak için kan?tlar gösterilir, kar??la?t?rmalar yap?l?r, say?lar ve örnekler verilir. Öne sürülen sav, görü? ya da dü?üncenin aç?mlanmas?, kan?tlanmas? bölümü makalenin gövdesini olu?turur. Yazar bu bölümde dü?üncelerini açacak, geli?tirecek, boyutland?racakt?r. Bunun için de tan?mlama, kar??la?t?rma, örneklendirme, tan?klama, nesnel verilerden yararlanma gibi yollara s?k s?k ba?vuracakt?r. Böylece okuyucuyu söylediklerinin do?rulu?una ve geçerli?ine inand?rm?? olacakt?r

 

Sonuç Bölümü : Sonuç bölümü; bir bak?ma özetleme bölümü say?labilir. Ba?ta ileri sürülen, sonra aç?klanan görü?, sonuç bölümünde -genellikle- bir paragrafta yinelenir. Ama as?l i?lev burada yaz?n?n etkisinin doru?a ula?t?r?lmas?d?r Ele al?n?p i?lenen, geli?tirilen konunun hükme var?ld??? ve o konunun ana fikrini olu?turan k?s?m sonuç bölümüdür. Bu bölümde yazar söylediklerinin tümünü belli bir sonuca ula?t?racak biçimde bir iki cümle ile sonucu vurgular.

 

Genellikle makale yazarlar? seçtikleri konu üzerinde söylediklerini bu bölümde bir yarg?ya dönü?türerek derleyip toparlarlar. Ancak bu bölüm her zaman için gerekli olmayabilir, yazar söylediklerini makalenin geli?me bölümünde iyice ayd?nl??a kavu?turmu?sa, konuyu da??tmam??sa, yaz?s?n?, ayr?ca özetlemeyi amaçlayan bir sonuca ba?lamayabilir

 

Makalenin etkili olabilmesinde sadece bu plan? uygulamak yeterli de?ildir. Makaleye i?lenen fikre uygun bir ba?l?k atmak gerekir. Makalelere genellikle k?sa ve çarp?c? ba?l?klar konmas? gerekir. Makalede okuyucunun as?l ilgisini çeken ?ey, makalenin ba?lang?ç ve sonuç k?s?mlar?d?r Bunun için bu k?s?mlara anlaml? bir f?kra, çarp?c? bir diyalog veya bir hat?ran?n yerle?tirilmesi makalenin etkili olmas?n? sa?lar.

 

Makale yazmak uzun bir ara?t?rma ve bilgi toplama a?amas? gerektirir. Bu yüzden süre olarak sab?r ister. Yazmaya ba?lamadan önce, makale yaz?lacak konu ile ilgili olarak geni? bir ara?t?rma yapmak, tüm kaynaklar? taramak, bilgi fi?leri olu?turmak gerekir.

 

Bat?da çok eski örnekleri bulunan bu tür bizde ilk örneklerini Tanzimat döneminde vermi?tir. ?inasinin Agah Efendi ile birlikte ç?kard??? ilk özel gazete Tercüman-i Ahvalin ilk say?s?nda yay?nlanan Mukaddime ( ön söz ) ba?l?kl? yaz? bizde ilk makale olarak kabul edilir. Ancak bu makale bugünkü anlamda ça?da? makalenin tüm özelliklerine sahip de?ildir.

 

Gerek Tanzimat döneminde, gerekse Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati döneminde yaz?lan makaleler, ele?tiri- polemik kar???m? ürünler oldu?undan gerçek anlamda makale türünden uzakt?rlar. Bu tür bizde ancak cumhuriyet döneminde ça?da? bir kimlik kazanm??t?r bu gün bir çok yazar ve bilim adam? çe?itli konularda ve çe?itli dergi ve gazetelere bu türde yaz?lar yazmaktad?r

 

Bu alanda ilk ünlülerimiz ise Nam?k Kemal, Ziya Pa?a, Ahmet Mithat, Hüseyin Cahit, Süleyman Nazif, Ziya Gökalp, Yakup Kadri Karaosmano?lu, Refik Halit Karay, Peyami Safa, Falih R?fk? Atay, Halit Fahri Ozansoy, Ya?ar Nabidir.

Sohbet ile Makale Aras?ndaki Farklar :

sohbet ile makale aras?ndaki farklar? üç madde etraf?nda toplamaktad?r:

1 - Makalenin konuyu derinlemesine incelemesine kar??l?k, sohbetlerde konu yüzeyden incelenir.

2 - Makalelerde i?lenen fikir savunularak ispatlan?r. Sohbetlerde ise, ispat gayesi yoktur.

3 - Makalelerde daha ciddi ve sa?lam ilim dili kullan?ld??? halde, sohbetlerde samimi bir konu?ma dili kullan?l?r.

Makale ile F?kra Aras?ndaki Farklar:

1 - Makale yazar? ele ald??? fikirleri bilimsel bir yakla??mla incelerken f?kra yazar? yazar? ki?isel görü?le ele al?p inceler.
2 - Makalede yazar fikirlerini kan?tlamak zorundad?r. Bunun için sa?lam güçlü kan?tlar göstermesi gerekir.
3 - F?krada ise böyle bir zorunluluk yoktur. F?kra yazar? isterse ispatlama yoluna gider isterse gitmez, her türlü örne?i kul1anabilir.
4 - Makale bilimsel bir yaz? oldu?u için resmi ve ciddi bir anlat?m kul1an?l?r. F?krada ise samimi, rahat ve içten bir anlat?m vard?r.

Makale ile Deneme Aras?ndaki Fark

Denemeci özgürce seçti?i bir konu üzerinde ki?isel görü?lerini okurlar?yla dostça payla??rken okuyucuyu dü?ündürme amac? ta??r. Yaz?nsal bir dil kullanarak toplumun geneline hitap eder.

Makaleci ise ö?retmeyi, bilgilendirmeyi amaçlad??? için bilimsel belge, anket ve istatistikler gibi verilerle sav?n? kan?tlama yoluna gider. Bilimsel ve terimsel bir dil kullanarak konuyla do?rudan ilgisi olan s?n?rl? bir okura seslenir.

Küresel Çevre Kirlenmesi
Günümüzün dünyas?nda çevre kirlili?i, tüm gezegeni kaplayan boyutlara ula?m?? durumda. Dünyan?n birçok bölgesinde insanlar, çevre felaketine kar?? korumas?z, nükleer tehdit ve radyasyondan habersiz bir ya?am sürmektedir. Bilim adamlar? ise bu olumsuzluklar?n devam? halinde dünyadaki tüm canl?lar?n ciddi biçimde tehdit alt?nda oldu?unu vurguluyorlar.

 

Halbuki insano?lunun geli?imi ba?larda ya?am ve do?al çevre ile uyum içinde sürmü?tür. Ancak dünyadaki toplumsal ve teknolojik geli?melerin h?zla art??? kar??s?nda ekolojik sistemin bu hassas dengesi giderek bozulmu?tur. Bu tehlikeli geli?menin seyircisi durumunda olan insanl?k ise dünyada dengeli bir çevrenin korunamamas? halinde tüm canl?lar?n varl???n?n sürmesinin olanaks?zl???n? acaba ne zaman anlayacak?

 

Bu y?l?n yaz ba?lar?nda ba?layan ya?mur dönemi dünyay? etkisi alt?na ald?. Barajlar?, setleri ve köprüleri y?kan seller ölümcül sonuçlara yol açt?. Bir süre önce Trabzon’da yakla??k üç saat süren ya?mur, Sürmene ilçesi ve haritadan silinen Be?köy beldesinde büyük mal ve can kayb?na neden oldu, ocaklar? söndürdü…An? Mektup Biyografi Günlük Roman Tiyatro F?kra Röportaj Makale Ele?tiri Haber Yaz?s? Deneme Gezi Yaz?s? Söyle?i

 

Ya???lar?n etkili oldu?u bir ba?ka ülke olan Çin’in birçok bölgesinde barajlar y?k?ld?. Harekete geçirilen askeri birlikler setleri y?karak sel sular?n?n k?rsal kesime yay?lmas?n? sa?lamaya çal??t?lar. Sel, eylülün ortas?nda da Meksika’n?n Chiapas eyaletinin Valdivia köyünü yok etti.

 

Dünyadaki benzer sel bask?nlar?n?n verdi?i zararlar ürkütücü boyutlara ula?t?. 240 milyon ki?iyi etkiledi?i söylenen bu yaz?n selleri, resmi aç?klamalara göre ?imdiye kadar 2 binin üzerinde insan?n ve say?s? bilinmeyen di?er canl?lar?n ya?amlar?na mal oldu. Yakla??k 14 milyon ki?i evini terk etmek zornuda kald?. Bu durum, insana, Çinlilerin “Su ile ?aka olmaz” özdeyi?ini hat?rlat?yor.

 

Gün geçmiyor ki çevre felaketi haberlerde yer almas?n. Büyük Okyanus’ta 30 metreye kadar yükselen dalgalar sahilleri yerle bir etti. Deniz dibindeki deprem ya da yanarda?lar?n patlamas?ndan meydana geldi?i söylenen bu dev dalgalara kar?? uyar? a?lar? da para etmiyor. Hat?rlanaca?? gibu bu dev dalgalar, 1993?te Endonezya’da bir adan?n tamam?n? kaplad? ve 2 bin ki?inin ya?am?n? yitirmesine yol açt?. Yine Gine’de ya?am?n? yitirenlerin say?s? ise 3 bini a?t?.

 

Dev dalgalara yol açan depremin merkezi Büyük Okyonus’ta idi. Ama yer kabu?u, dünyan?n ba?ka bölgelerinde harekete geçecek ?ekilde etki alan?n? geni?letti. Örne?in haziran ba??nda ba?layan depremlerin, dünyan?n dört bir yan?n? sallad??? ortaya ç?kt?. Ülkemiz de bundan nasibini ald?. Bu ve buna benzer felaketler bize, gelece?imizi bu günden tahmin etmenin olanaks?zl???n? gösteriyor. Ozondaki delinme ve hava kirlili?inin ya?amda olumsuzluklara neden olabilece?i ve do?al ya?am?n temellerini dinamitleyece?ini küresel gözlükle niçin göremiyoruz?
Küresel çevre sorunlar?n?n çözümü konusunda her ülkenin, ça?da? yöntemlerle halk?n? bilgilendirmesi bir görev olmal?d?r. Sanayinin kent içinden uzakla?t?r?lmas?na ve milli parklar?n gere?i gibi korunup do?al hali ile tutularak toplumun yararland?r?lmas?na öncelik verilmelidir.

 

Üçbinlinli y?llar?n insanlar? için, do?ayla çok daha büyük uyum içinde ya?anacak rüzgârgüne? enerjisinden yararlanacak do?al konut yap?m?na geçilemez mi? Bu sahada yeni aray??lar içinde olmal?y?z. Do?an?n intikam?n?n daha büyük olmamas? ve ac?n?n yoksul ülkelere çektirilmemesi için insanlar?n bir an önce kendilerine çeki düzen vermeleri gerekiyor.
Ölümcül etkileri y?llard?r sürmekte olan ‘Çernobil’ olay?ndan kim sorumlu? Bugün ‘Çernobil’den on misli daha tehlikeli olacak, radyoaktif art?klar?n bulundu?u söylenen Sibirya’n?n bat?s?ndaki Karaçay Gölü, bir saatli bombadan farks?zd?r. Gölün alt?nda, yakla??k yüz metre derinlikte be? milyon metreküp radyoaktif tozlardan olu?an kütlenin varl??? bilinmektedir.
?nsanlar?n yazg?lar? ile ilgili deh?et dolu olas? tehlikelere kar?? evrensel yurtta? giri?imlerinin etkinli?i att?r?lmal?d?r.

 

Hepimizin payla?t??? bu dünyay?, bu gezegeni gelecek ku?aklara kirli ve çirkin b?rakmaya hakk?m?z var m?? Gelece?e bir borcumuz yok mu? Hatalar?m?z?n bedelini henüz do?mam??lara ödetmemeliyiz.

 

Do?a anan?n yasalar?na yeterince duyarl?l?k göstermeli ve do?al afetlerini ciddiye almal?y?z. Do?al zenginliklerle dolu olmas? gereken bir dünyadan daha fazla yoksun olmamal?y?z.

 

(?aban Ali Ya?aro?lu, Cumhuriyet, 3 Ekim 1998)

 

Ö?retici düzyaz?n?n bir türü olan makale, bir dü?ünür, bilim adam? ya da ara?t?rmac?n?n seçti?i bir konuda kendi duygu ve dü?üncelerini delil, bilgi, bulgu, belge ve di?er kaynaklardan da yararlanarak aç?klad??? ve kesin yarg?larla sonuca ula?t??? yaz? türüdür.

 

Makaleler, içeriklerini belirleyen konular?na göre birçok türe ayr?l?r. Örne?in resim, müzik, tiyatro gibi sanat dallar?n? ele alan makalelere sanat makalesi, ulusal ya da uluslararas? politika konular?n? irdeleyen yaz?lara politik makale, askerlikle ilgili bir konuyu i?leyen yaz?ya askerî makale, psikolojik konulara de?inen yaz?lara psikolojik makale, bir bilim dal?yla ilgili makalelere bilimsel makale, dinî konular? i ?leyen yaz?lara da dinî makale denir.

 

Makaleler genellikle gazetelerde, popüler ve bilimsel dergilerde yay?mlan?r. Gazetelerin ço?unlukla ilk sayfas?nda yer alan ve o gazetenin genel fikrî yap?s?n? temsil eden yaz?lara ba?makale, bu yaz?y? yazan ki?iye de ba?yazar denir.

 

Türk edebiyat?nda ilk makaleyi, ?brahim ?inasî ilk say?s? 22 Ekim 1860?ta ç?kan Tercüman? Ahval gazetesinde yay?mlam??t?r.


Kaynak: http://www.aof.edu.tr/

Mod_seval:
Deneme Türünün Özellikleri Tarihi Geli?imi ve Temsilcileri


Denemeye özgü bir konu türü yoktur. Özgürce seçilen bir konuda, yazar?n kendi kendiyle konu?ma havas? içinde yazd??? yaz? türüdür. Yaz?n?n konusu yazar?n o anda akl?na geliveren bir konu görünümündedir. Ö?retici ve dü?ünsel yan? da vard?r.

 

Denemenin belirleyici özellikleri nelerdir?
• Makale gibi dü?ünsel plânla yaz?l?r. Fakat makaleden k?sa yaz?lard?r.
• Yazar anlatt?klar?n? kan?tlamak zorunda de?ildir. Bilimselden çok ki?isel görü?ünü aç?klar, okuyucusunu kendisi gibi dü?ündürme kayg?s? yoktur.


 

Serbest dü?üncenin ifade alan? ve nesrin bir türü olarak deneme, yazar?n gözlemledi?i ya da ya?ad??? olay, olgu, durum ve izledi?i objelerle ya da herhangi bir kavramla ilgili izlenimlerinin herhangi bir plâna ba?l? kalmayarak, deliller getirip kan?tlama yoluna gerek duymadan ve kesin hükümler vermeden, tamamen ki?isel görü?üyle serbestçe yaz?ya döktü?ü birkaç sayfay? geçmeyen k?sa metinlere denir.
Deneme, derin dü?ünceden çok, ki?inin kendi d???ndaki nesnelerle herhangi bir konuda gerçek ya da hayalî olarak girdi?i diyalo?un ürünüdür.

 

Deneme yazar?, olay, olgu, durum ve e?yalarda s?radan insanlar?n eskilerin ifadesiyle ülfet ve ünsiyet perdesiyle göremedi?i, fark?na varamad??? ayr?nt?lar?, dikkat etmedi?i hususlar?, incelikleri, güzellikleri, harikalar?, ola?an?n alt?nda yatan ola?anüstülükleri görebilen, hissedebilen, dü?üncesiyle ve deneyimleriyle onlar? okuyucular için ilginç görülebilecek ?ekilde yaz?ya dökebilen insand?r. S?radan insan?n “bakt???” ?eyi deneme yazar? “görür”.An? Mektup Biyografi Günlük Roman Tiyatro F?kra Röportaj Makale Ele?tiri Haber Yaz?s? Deneme Gezi Yaz?s? Söyle?i

 

Deneme dilinde çe?itli bilim, felsefe ve sanat dallar?na ait terimlere yer vermekten ziyade, halk ço?unlu?unun ortak günlük konu?ma dilinin dü?ünce diline dönü?türülmesi çabas? hâkimdir. Denemede bilimsel yaz?lardaki kuruluk ve ?ematiklik bulunmaz. Dü?ünce ?iirsel, ak?c?, samimî bir üslûpla sunulur. Bu bak?mdan deneme yaz?lar?n?n geni? halk y???nlar?nca kolayca ve rahatl?kla okunabilme özelli?i vard?r. Deneme yazar? yaz?s?n? yazarken, bir anlamda kendi kendisiyle diyalog içindedir. Kendi zihinsel âleminde dü?ünce temrinleri yapar.

 

Felsefî metinlerde filozof, yaz?s?nda kendince sistemini kurdu?u felsefî bir anlay??a, sistematik felsefî bir dünya görü?üne ba?l? olarak dü?üncelerini ortaya koyar. Ortaya koydu?u her metin, kendi felsefî bak?? aç?s?n?n birer aç?l?m?, ayr?nt?s? mahiyetindedir. Ancak denemede böyle sistematik bir dü?ünceye ba??ml?l?k zorunlulu?u yoktur. Denemecinin yaz?s?nda ileri sürdü?ü dü?ünce, herhangi bir felsefe ekolüyle ilintili olmayabilir. Ancak filozof yaz?s?nda kurdu?u ekole ba?l? dü?ünce üretme çabas? içindedir.

 

Klâsik Türk edebiyat?ndaki mün?eât mecmualar?ndaki yaz?lar ve Kâtip Çelebi (16091657) gibi yazarlar bir tarafa b?rak?l?rsa, modern anlamda deneme türü, Türk edebiyat?nda as?l olarak gazete ile birlikte ortaya ç?kmaya ba?lam??t?r. ?lk özel gazete Tercüman? Ahval (1860)’in yay?n hayat?na ba?lamas?ndan itibaren gazetelerde ç?kan de?i?ik yaz?lar, zamanla ayr? bir tür olan deneme için dil, anlat?m ve yakla??m bak?m?ndan zemin olu?turmu?lard?r. Tanzimattan itibaren bir süre gazete ve dergilerde “musâhabe” üst ba?l??? alt?nda deneme benzeri yaz?lar kaleme al?nm??t?r.

 

 



 

Türk edebiyat?nda deneme türünde pek çok ürün verilmi?tir. Bu tür içine koyabilece?imiz ürünler, genellikle de?i?ik zamanlarda çe?itli gazete ve dergilerde yay?mlanm?? yaz?lar?n bir araya getirilip kitapla?m?? ?ekilleridir. Bu eserlerde yer alan yaz?lar?n bir k?sm?, inceleme, ele?tiri yaz?s? olarak da görülebilir. Bunun yan?nda bir kitapta yer alan yaz?lar?n bir k?sm? edebiyat, bir k?sm? tarih, bir k?sm? felsefe, bir k?sm? ba?ka konularda olabilmektedir. O bak?mdan deneme türü için çok kesin s?n?fland?rma ve s?n?rland?rmalar yap?lamamaktad?r.

 

Türk edebiyat?nda ilk deneme kitaplar? aras?nda Ahmet Ha?im’in Bize Göre (1928), Gurebahanei Laklakan (1928); Ahmet Rasim’in pek çok yaz?s?; Mahmut Sad?k’?n Takvimden Yapraklar (1912); Refik Halit Karay’?n Bir Avuç Saçma (1939), Bir ?çim Su (1931), ?lk Ad?m (1941), Üç Nesil Üç Hayat (1943), Makyajl? Kad?n (1943), Tanr?ya ?ikâyet (1944); Falih R?fk? Atay’?n Eski Saat (1933), Niçin Kurtulmak (1953), Çile (1955), ?nanç (1965), Pazar Konu?malar? (1966), Kurtulu? (1966), Bayrak (1970) gibi kitaplar?n? saymak mümkündür.

 

Türk edebiyat?nda deneme türü, genellikle ?air, romanc? ya da hikâyeci kimli?i öne ç?kan sanatç?lar taraf?ndan ortaya konan ürünlerden olu?maktad?r. Birinci derecedeki vasf? “denemeci” olan yazar say?s? oldukça azd?r. Nurullah Ataç (18981957), Sabahattin Eyübo?lu (19081973), Suut Kemal Yetkin (19031980), Mehmet Kaplan (19151986), Nurettin Topçu (19091975), Salah Birsel (1919 ), Vedat Günyol (1912 ), Enis Batur (1952 ), Cemil Meriç (19171987), Mehmet Saliho?lu (1922 ), U?ur Kökden (1934 ), Nermi Uygur (1925 ) bunlardan birkaç?d?r.
A?a??daki örnek, ça?da? bir deneme yazar?m?z olan Vedat Günyol’un bir denemesidir.

Mod_seval:
Söyle?i Türünün Özellikleri Tarihi Geli?imi ve Temsilcileri



Bir yazar?n, ki?isel görü? ve dü?üncelerini fazla derinle?tirmeden, muhatab?yla konu?uyormu? hissini verecek bir üslûpla makale plân?nda yazd??? fikir yaz?s?na sohbet (söyle?i) denir.

 

Sohbet, makaleden üslûp yönüyle ayr?l?r. ço?unlukla, günlük konular?n i?lendi?i sohbet yaz?lar?nda senli benli bir anlat?m yolu seçilir, hat?ralardan, halk f?kralar?ndan, nüktelerden, özlü sözlerden yararlan?l?r.

 

Makaleye benzer bir yaz? türüdür. Konusu daha çok genel ya da günlük sanat olaylar?d?r. Fakat konu, tez ve savunma amac? güdülmeden ve kar??l?kl? konu?ma havas? içinde, s?cak bir dille yaz?l?r. ?nsanlar kar??l?kl? konu?may? sevdiklerinden, söyle?i türündeki yaz?lar? okumay? severler. ?yi bildi?i ve herkesin ilgilendi?i bir konuda ço?u ki?i söyle?i yazabilir. Bunun için bir konuda, ne söylenece?ini bilmenin yan? s?ra, nas?l söylenece?ini bilmek gerekir. Söylenecekler, küçük ?akalarla daha çekici duruma getirilebilir. ?yi bir dinleyici olmak, iyi bir söyle?i yazmak için önemlidir. Usta bir söyle?i yazar? çok a??r konular? bile herkesin okuyup anlayabilece?i bir duruma getirir.

 

Söyle?i türünün Türk Edebiyat?’ndaki önemli temsilcileri:

“Ahmet Rasim - Ramazan Sohbetleri”,
“Suut Kemal Yetkin - Edebiyat Söyle?ileri”,
“?evket Rado - E?ref Saati”,
“Melih Cevdet Anday - Dilimiz Üzerine Söyle?iler”,
“Nurullah Ataç - Karalama Defteri”…

Ayr?ca Cenap ?ahabettin, Refik Halit Karay, Hasan Ali Yücel… gibi yazarlar?m?z da bu türde eserler vermi?lerdir.

Söyle?inin belirleyici özellikleri nelerdir?
• Dü?ünsel plânla yaz?l?r.
• Yazar anlatt?klar?n?n do?rulu?una, okuyucusu ile olan ba??na güvenmeli, anlatt?klar?n? günlük konu?ma havas?yla, fakat mant?k çerçevesinden ayr?lmadan anlatabilmelidir.
• Kolay okunabilir bir uslup yakalayabilmelidir.

Mod_seval:
Türk Edebiyat?nda Sohbet

Herhangi bir dü?ünceyi, konuyu; yazar?n kar??s?nda biri varm?? gibi günlük, s?radan ve rahat bir dille anlatt??? fikir yaz?lar?d?r. Herhangi bir kan?t kayg?s? yoktur. Yaz?n?n çerçevesini yaz?y? yazan?n fikirleri olu?turur. Bu yönüyle f?kra türüne çok benzerler. Dilindeki sadelik ve rahatl?k yönünden de denemeyi and?ran söyle?iler daha uzun soluklu yaz?lard?r. Söyle?iler bazen röportaj ile de kar??t?r?l?rlar. Ancak aralar?nda çok temel bir fark vard?r. Söyle?iler tek ki?ilik yaz?lard?r. Oysa röportaj, bir uzmana ve bir de, röportaj? yapacak ki?iye ihtiyaç duyar.

Sohbet Yaz? Türünün Özellikleri:
Sohbet yaz?lan dü?ünce yaz?lar?d?r. Sohbetlerde de bir dü?ünce aç?klan?r, bilgi verilir. Sohbet yazar? ele ald??? konuda fazla derinle?mez, ileri sürdü?ü görü?lerini kan?tlama yoluna gitmez, ancak sezdirmeye çal???r, Bu yönüy1e makaleden ayr?l?r. Sohbet yazar? ki?isel görü?lerini özgürce ifâde edebilme özelli?ini ta??r. Ba?kalar?n?n o konuda ne dü?ündükleri önemli de?ildir. Herkesin sevdi?i bir ?eyden berbat bir ?ey olarak söz edebilir.

Sohbet Yaz? Türünün Konusu: Sohbetlerin ço?u günlük sanat olaylar?n?, genel konular? ele al?r.

Sohbet Yaz? Türünün Dili ve Anlat?m?:
Bu türün dili yal?n konu?ma dili, anlat?m? da konu?ma havas?nda rahat ve samimidir.

Sohbet Yaz? Türünün Plân? :
Di?er dü?ünce yaz?lar?n?n plan? sohbet yaz? türü için de kullan?l?r.

Giri? bölümünde ele al?nacak konu tan?t?l?r.

Geli?me bölümünde okuyucuyu s?kmadan konu aç?l?r. Bu bölümde tan?mlamalar, çözümlemeler, örneklemeler yap?l?r. Yazar kendi görü?lerini okuyucuya sezdirir.

Sonuç bölümünde ise ula??lan son karar bildirilir.

Sohbet türünün en önemli ismi Ahmet Râsim’dir

Navigasyon

[0] Mesajlar

[#] Sonraki Sayfa

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
Tam sürüme git