TOPLUM VE B?L?M > Edebiyat

Divan Edebiyat?

<< < (2/2)

Mod_seval:
Divan Edebiyat?nda Nesir

Divan edebiyat?nda üç tür düzyaz? biçimi vard?r. Yal?n düzyaz?, süslü düzyaz? ve orta düzyaz?. Yal?n düzyaz?da halk?n konu?tu?u dil kullan?lm??, halk kitaplar?, halk öyküleri, Kur’an tefsirleri, hadis aç?klamalar? bu türde yaz?lm??t?r.

Süslü düzyaz?da hüner ve marifet göstermek amaçlanm??t?r. Bu türe genellikle medrese ö?renimi görmü?, Osmanl?ca’y? iyi bilen yazarlar yönelmi?tir. Çok uzun cümlelerin, bol söz ve anlam oyunlar?n?n göze çarpt??? bu türün en belirgin örneklerini Veysi ve Nergisi vermi?tir. Süslü düzyaz?da çok ürün verilmi? bir alan da tezkire’dir. Bu türün ilk klasik örne?ini, 16. yüzy?lda A??k Çelebi yazm?? ve tezkire gelene?i 19. yüzy?lda Fatih Efendi’ye de?in sürmü?tür.

Orta düzyaz? ise, divan edebiyat?n?n hemen hemen bütün klasik yazarlar?n?n yazd??? bir türdür. Belirgin özellikleri, söz ve anlam oyunlar?ndan, hüner ve marifet göstermekten kaç?n?lm?? ve içeri?in ön planda tutulmu? olmas?d?r. Özellikle tarih, gezi, co?rafya ve din kitaplar? bu türde yaz?ld?.

Mod_seval:
Divan ?iiri'nin konular? ve özellikleri

A?k temas?,divan ?iirinin merkezini olu?turur.Divan edebiyat? eserlerinde a?k-a??k-ma?uk kal?b? her daim bulunur. A?k uzla??msald?r; yani temel özellikleri hiç de?i?mez. Mesela bütün a?klar tek yanl?d?r, a??k hep sever, ac? çeker, hiçbir kar??l?k görmez, her zaman ondan ayr? kal???n? dile getirir; ayr?ca rakipleri de vard?r. Bu yüzden hep k?skançl?k içinde k?vran?r durur. Sevgili ise hemen her zaman a???a ilgisiz davran?r, onu tan?mazl?ktan gelir. Sevgili (ma?uk) hep bir sultan, efendi, sahip kimli?inde gösterilir. Sevgili ?ah, a??k ise kuldur. A??k için en tehlikeli durum, sevgilinin eziyet ve cefa çektirmekten vazgeçmesidir.Divan ?iirinde betimlenen sevgili tipi de tektir ve de?i?mez. Bütün divan ?airleri farkl? ça?r???mlara yol açabilecek mazmunlar kullansalar da, gerçekte tek bir tip sevgili imaj? çizerler. Bu geleneksel sevgili tipinin boyu servi gibi uzun, beli ince, saçlar? uzun ve siyah, yanaklar? gül k?rm?z?s?, gözleri siyah, bak??lar? k?l?ç gibi keskin, ok gibi yaralay?c?d?r. Ba?ka bir özelli?i de hep genç olu?udur. Böyle betimlenen sevgilinin a????n?n (yani ?airin) gözya?? Nil ya da F?rat ?rmaklar? gibi akar. Divan ?iirinde bütün ?airlerin kulland??? bu tür benzetmelere “mazmun” denir. Bu mazmunlar? yerli yerinde ve ba?ar?l? bir biçimde kullananlar ba?ar?l? ?air say?l?rd?.

Divan ?iirinde a?k iki türlü i?lenmi?tir. Dünya evi a?k ve ilahi a?k. A?k konusu ozan?n dünya görü?üne ko?ut olarak anlam kazan?rd?.(ilahi a?k) Tasavvuf yoluna giren ozan için amaç mutlak güzellik olan tanr?ya kavu?makt?r. Bu da ancak maddeden s?yr?l?p benli?i yitirmek ve a?k (dervi?lik) yoluna girmekle olur. ?lahi a?k; maddi a?kla ba?lar: dünya üstündeki bir güzele a??k olan ozan, dünyan?n güzelliklerine a??k olan ozan, bu durumu soyutlama yoluyla ilahi a?ka dönü?türür ve Tanr?’n?n benli?ine kavu?maya çal???r; Tanr?’da kendi benli?ini eritme anlam?na gelen “fenafillah” a?amas?na eri?ince de gerçek mutlulu?u bulur. Ama bu a?ama ölümden sonra gerçekle?ebilecektir. Divan ?iirinde sevgilinin, erkek kimli?inde görülmesi, do?rudan do?ruya tasavvuftan kaynaklan?r. Yunan dü?ünürü Platon’a kadar uzanan bu yakla??mda, en saf ve en gerçek a?k önemlidir; tensel zevkler, cinsellik söz konusu edilemez. Tensel zevkler ancak neslin devam? sa?lanmas? aç?s?ndan kad?nlara duyulan a?klarda söz konusu olabilir. Bu nedenle Tanr?’n?n gerçek güzelli?inin yans?d???, gerçek a?k kayna?? genç erkekler, ilahi a?k?n nesnesi olmu?tur.(dünyevi a?k) A?k konusu, ya?ama ba?l? ozanlar taraf?ndan da dind??? bir anlay??la ele al?nm?? ve i?lenmi?tir. Ya?amdaki güzellikler ve güzelli?iyle simgele?en kad?n, divan ?iirinde önemli yer tutar. Dünya nimetlerine ba?l? divan edebiyat? ozanlar?, bu nimetlerden zevk alarak yararlanmas?n? bilmi?lerdir. Söz konusu ozanlar için kad?n tap?lacak biridir: güzelli?iyle büyüler, zaman zaman ilgi gösterip zaman zaman rakipleriyle gönül e?lendirerek a?????n? üzer. A??k sürekli bir üzüntü içinde k?vran?p durur, daha do?rusu platonik a?k?n girdab?nda bo?ulacak gibi olur.

Divan ?irinde yayg?n i?lenen konulardan biri de do?ad?r. Ama do?a, ?airin hünerini göstermesi için bir araçt?r. Çünkü ?air, do?ay? kendisinin gördü?ü gibi de?il, önceki usta ?airlerin gözüyle yans?t?r. Do?a, daha çok kasidelerin ve mesnevilerin konusu olmu?tur. Bahar ve k?? mevsimleri o kadar çok i?lenmi?tir ki, bu iki mevsimi anlatan ?iirlere ayr? adlar bile verilmi?tir. Bahar? anlatan ?iirlere bahariye, k??? anlatanlara da ?itaiye denmi?tir. Bahar, ?air için sevinç kayna??d?r. Bahar için yap?lan benzetmelerden biri sultand?r. Örne?in bahar sultan? ordusunu toplar, k?? sultan?na hücum ederek onu yener. Bâkî'nin "Bahar Kasidesi", en güzel bahariye örne?idir. Bahar betimlenirken gül, bülbül, lâle, sümbül, çimen gibi sözcüklere s?kça ba?vurulmu?tur. Divan ?airine göre bahar, ya?am ve canl?l???n kayna??d?r. K?? ise can s?k?c? ve bunalt?c?d?r; zalim bir padi?aha benzetilir.

Divan ?iirinde, i?lendi?i biçimiyle do?a belli ö?elerle s?n?rl? kalm??t?. Örne?in orman, da?, ova, rüzgâr, ya?mur gibi ö?eler Divan ?iirinde hemen hiç kullan?lmam??t?r. Divan ?iirinde kay?klar vard?r, ama deniz yoktur. Divan ?iirinde bilinçli olarak yapay bir dünya yarat?lm??t?r.

Mod_seval:
Divan Edebiyat?

Divan edebiyat? Türklerin ?slâm dinini benimsemesinden sonra ortaya ç?kan yaz?l? edebiyatt?r. Arap ve Fars edebiyat?n?n etkisi alt?nda geli?mi?tir. Bu etki, Arapça ve Farsça sözcüklerin Türkçe’ye girmesinin yan? s?ra, bu dillerin anlat?m biçimlerinin benimsenmesiyle de kendini gösterir. Divan edebiyat? denmesinin nedeni, ?âirlerin ?iirlerini divan denen el yazmas? kitaplarda toplam?? olmalar?d?r. Kur'an? Kerim’in Arapça olmas?ndan dolay? pek çok toplumun kültür dili de?i?ime u?rad?. ?ranl?lar 9. yüzy?lda edebiyat ürünlerini, Yeni Farsça diye adland?r?lan bir dille vermeye ba?lad?lar. ?ran edebiyat?n?n bu ürünlerinden Türk edebiyat? büyük ölçüde etkilenmi?tir.

Öte yandan Anadolu'da kurulan Türk devletleri, resmi yaz??ma dili olarak Arapça ve Farsça’y? kulland?lar. Bu durum edebiyat dilinin de?i?mesine de yol açt?. Özellikle saray çevresindeki ?airler ve yazarlar, yap?tlar?n? Arapça ve Farsça yazmaya ba?lad?lar. Osmanl? Devleti döneminde Arapça ve Farsça'n?n yo?un etkisinde kalm?? olan Osmanl?ca dili divan edebiyat?nda kullan?lan ana dildir.

Kaynaklar: Edebiyatforumu.com

Navigasyon

[0] Mesajlar

[*] Önceki Sayfa

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
Tam sürüme git