* Anl?k üyeleraras? ileti

Sohbet kutusu bulunamadı.

* Kullan?c? bilgisi

 
 
Hoşgeldiniz Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya kayıt olun.

* ?u an aktif olanlar

  • Nokta Ziyaretçi: 175
  • Nokta Gizli: 0
  • Nokta Üye: 0

Çevrimiçi kullanıcı bulunmuyor.

* ?statistikler

  • stats Toplam Üye: 28
  • stats Toplam İleti: 657
  • stats Toplam Konu: 288
  • stats Toplam Kategori: 11
  • stats Toplam Bölüm: 58
  • stats En Çok Çevrimiçi: 2029

* Son ?letiler/Konular

Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[12 Mayıs 2020, 17:01:31]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[19 Mart 2019, 00:44:57]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 02:07:46]


Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 01:55:14]


Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[29 Mayıs 2014, 23:48:15]

* Yönetim

uzumbaba admin uzumbaba
Yönetici

* En Popüler Bölümler

* ?nternette ara

internette Arama

Gönderen Konu: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi  (Okunma sayısı 22657 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« : 05 Temmuz 2009, 18:00:31 »
Türk Destanlar? Genel Bilgi

Bütün dünya edebiyatlar?nda oldu?u gibi Türk Edebiyat?n?n da ilk örnekleri destanlard?r. Türk edebiyat gelene?i içinde “destan” terimi birden fazla naz?m ?ekli ve türü için kullan?lm?? ve kullan?lmaktad?r.

Eski Türk Edebiyat? naz?m ?ekillerinden mesnevilerin bir bölümü ve manzum hikâyeler, Anonim edebiyatta ve Â??k edebiyat?nda ko?ma veya mâni dörtlükleri ile yaz?lan veya söylenen ferdî, sosyal,tarihi, ac?kl? veya gülünç olaylar? tahkiye tekni?i ile çe?itli üslûplarla aktaran naz?m türüne ve bu yaz?da ele al?nan kâinat?n, insanl???n, milletlerin yarad?l???n? , geli?imini, hayatta kalma mücadelelerini ve çe?itli olay ve nesnelerle ilgili sebep aç?klayan ve Bat? Edebiyat?nda “epope” terimiyle an?lan eserlerin tamam? da Türk edebiyat? gelene?i içinde “destan” ad? ile an?lmaktad?r.

Bütün dünya edebiyatlar?n?n ba?lang?ç eserleri olan destanlar, çe?itli konularda yarad?l?? hikâyeleri yan?nda, milletlerin hayat?nda büyük yank?lar uyand?rm?? bir kahraman?n veya tarih olay?n?n millet muhayyilesinde ortak sembol ve ifadelerle zenginle?tirilmi? uzun manzum hikayeleridir.

Destanlar bütün bir milletin ortak mücadelesini ortak de?erler, kurallar, anlamlar bütünlü?ü içinde yorumlad??? ve ya?at?ld??? toplumun geçmi?ini ve gelece?ini temsil etti?i için dünya edebiyat?n?n en Türkçü eserleri olarak kabul edilirler.

Destanlar her zaman tarihî gerçekleri do?ru biçimde nakletmezler. Destanlarda tarihi olay ve kahramanlar milletin ortak bilinçalt?n?n, vicdan?n?n istek, beklenti, do?rular? ve de?erleri ile idealle?tirilir. Eski hat?ralarla birle?tirilerek tarihî gerçekmi? gibi anlat?l?rlar. Her milletin millî kimlik ve nitelikleri, ortak dünya görü?ü , hat?ra ve beklentileri yan?nda kusurlar? ve yanl??lar? da destanlar?na yans?r.

Cihangirlik tutkusu, kuvvet, binicilik ve sava?ç?l?k yan?nda verdi?i sözde durma , acizlere ve ma?luplara ho?görü ile yakla?ma, yard?mc? olma Türk destanlar?nda dile getirilen ortak de?er ve kabullerdir.

Türk destanlar?, kâinat?n, insan?n, kad?n?n ve erke?in yarad?l???, Türk milletinin do?u?u, çe?itli Türk devletlerinin kurulu? geli?me, çökü?leri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebeb aç?klay?c? efsaneyi de içinde bar?nd?r?r.

?lk örneklerinin manzum oldu?u kabul edilen Türk destanlar?ndan K?rg?z Türkleri aras?nda ya?ayan Manas destan? d???nda bütünüyle günümüze gelebilen örnek bulunmamaktad?r.

Di?er Türk destanlar? çe?itli kaynaklarda özet, epizot, hat?ra, k?salt?lm?? seçme metinler halinde bulunmaktad?r. Türk tarihine ana hatlar?yla bak?ld???nda Türk hayat? fetihlerle ba?lam?? ve yeni topraklar? yurt edinerek geli?mi?tir. ilk anayurt olan Orta Asya hiç bir zaman terk edilmemi?tir. Türk halklar? ilk anayurt olan Orta Asya’dan itibaren dünya co?rafyas? üzerinde geni? alana yay?lm?? ve bugün yedi Türk cumhuriyetinde, pek çok özerk toplulukta ve çe?itli devletlerin idaresinde az?nl?k halinde ya?amaktad?r.

Türk kültürü de tarih ve co?rafyadaki çok boyutlulu?a paralel olarak çe?itlenmi? farkl? seviye ve birikimlerle zenginle?erek ve farkl?la?arak ancak ilk kaynaktan gelen ortakl?klar?n? sürdürerek günümüze ula?m??t?r. Bu sebeple Türk destanlar? da tarihî ve co?rafî çok boyutlulu?un getirdi?i dil ve kültür dairelerine paralel olarak çe?itlenmi?tir.

« Son Düzenleme: 05 Temmuz 2009, 18:03:21 Gönderen: SevaL_24 »

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #1 : 05 Temmuz 2009, 18:00:51 »
Battalname Destan?

Bu destan?n kahraman? Türkler aras?nda Battal Gâzi ad?yla benimsenmi? bir Arap sava?c?s?d?r. As?l destan, VIII. yüzy?lda, Emevî’lerin h?r?st?yanlarla yapt?klar? sava?larda büyük kahramanl?klar göstermi? Abdullah isimli bir ki?iyle ilgili olarak do?mu?tur.

Battal arapça kahraman demektir, Battal Gâzi, Arap kahraman?na verilen unvanlard?r. Türklerin müslüman olmalar?ndan sonra Battal Gâzi destan tipi Türkle?tirilmi? önceki destan epizotlar?yla zenginle?tirilmi? ve anlat?m gelene?i içine al?nm??t?r. XII ve XIII yüzy?llarda Battal-Nâme ad? ile ve nesir biçimi yaz?ya geçirilmi?tir. Hikâyeci â??klar?n repertuarlar?nda da yer alm??t?r. Seyyid Battal ad?yla da an?lan bu kahraman hem çok bilgili, çok dindar ve cömertdir.

Müslümanl??? yaymak için yapt??? mücadelelerde insanlar?n yan?nda büyücü, cad? ve dev gibi ola?anüstü güçlerle de sava??r. ” A?kar Devzâde” isimli at? da kendisi gibi kahramand?r. Arap, Fars ve Türklerin X-XX. yüzy?llar aras?nda olu?turduklar? ortak islâm kültür dâiresinin ürünlerinden biri olmakla beraber Orta Asya’da ya?ayan Türk guruplar aras?na da yay?larak Türk kabul ve de?erleriyle kayna?m??t?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #2 : 05 Temmuz 2009, 18:01:07 »
Cengiz-name Destan?

Ortaasya’da ya?ayan Türk boylar? aras?nda XIII. yüzy?lda do?up geli?mi?tir. Cengiz nâme Mo?ol hükümdar? Cengiz’in hayat?, ki?ili?i ve fetihleri ile ilgili olarak Cengiz’in o?ullar? taraf?ndan idare edilen Türkler taraf?ndan meydana getirilmi?tir. Orta Asya’da ya?ayan Türkler özellikle de Ba?kurd, Kazak ve K?rg?z Türkleri, Cengiz destan?n? çok severek günümüze kadar ya?atm??lard?r. Cengiz-nâme’de, Cengiz bir Türk kahraman? olarak kabul edilmekte ve hikâye Türk tarihi gibi anlat?lmaktad?r.

Cengiz, Uygur Türeyi? destan?n?n kahramanlar? gibi gün ????? ile Kurt-Tanr?’n?n çocu?u olarak do?ar. Cengiz-nâme, Mo?ol Hanlar?n?n destanî tarihi olarak kabul edildi?inden tarih ara?t?r?c?lar?n?n da dikkatini çekmi?tir. XVII. yüzy?lda Orta Asya Türkçesinin de?erli yazar? Ebü’l Gâzi Bahad?r Han, “?ecere-i Türk” adl? eserinde “Cengiz-Nâme”nin 17 varyant?n? tesbit etti?ini söylemektedir. Bu bilgi, bu destan?n, Orta Asya’daki Türkler aras?ndaki yayg?nl???n? göstermektedir.

Orta Asya Türkleri, Cengiz’i islâm kahraman? olarak da görmü?ler ve ona kutsall?k atfetmi?lerdir. Bat?daki Türkler taraf?ndan ise Cengiz hiç sevilmemi?tir. Arap tarihçilerinin, bu hükümdar? islâm dü?man? olarak göstermeleri ve tarihî olaylar onun sevilmemesinde etkili olmu?tur. Mo?ollar?n Anadolu?ya sald?rgan biçimde gelip ortal??? yak?p y?kmalar?, Ba?dat’?n önce Hülâgu daha sonra Timurlenk taraf?ndan yak?l?p y?k?lmas?, Timurlenk’in Y?ld?r?m Beyaz?d’la sebebsiz sava?? gibi tarihi gerçekler, Cengiz’in de di?er Mo?ollar gibi sevilmemesine sebeb olmu?tur. Cengiz-Nâme bat?da ya?ayan Türkler’in haf?za ve gönüllerinde yer almam??t?r. “Cengiz-Nâme”nin Orta Asya Türkleri aras?nda bir di?er ad? da ” Dâstân-? Nesl-i Cengiz Han”d?r. Edige Bu destanda XIII yüzy?lda Hazar denizi k?y?s?nda kurulan Alt?nordu Hanl???n?n XV. yüzy?lda Timurlular taraf?ndan y?k?l??? anlat?lmaktad?r.

Destan?n ad?, Alt?nordu Han? ve bu destan?n kahraman? Edige Mirza Bahad?r’a atfen verilmi?tir. Edige Mirza Bahad?r’?n devletini ayakta tutabilmek için yapt??? büyük mücadeleler, ölümünden sonra XV. yüzy?lda destan haline getirilmi?tir. 1820?y?l?ndan itibaren yaz?ya geçirilen Edige destan?n?n Kazak-K?rg?z, K?r?m, Nogay, Türkmen, Kara Kalpak, Ba?k?rt olmak üzere alt? rivâyeti tesbit edilmi?tir Çe?itli Türk guruplar aras?nda Alp Er Tunga ve O?uz Ka?an gibi ilk Türk destanlar?n?n izlerini ta??yan Türk kahramanl?k dtünya görü?ünü temsil eden burada bahsi geçenler kadar yayg?nla?mam?? ortak edebiyat gelene?i içinde yer almam?? pek çok ba?ka destan örne?i bulunmaktad?r.

Osmanl? sahas?nda destandan hikâyeye geçi?te ara türler olarak da nitelendirilen çok tan?nm?? ve bir çok Türk topluluklar?nca da bilinen Köro?lu örne?i yan?nda daha s?n?rl? alanlarda tesbit edilen Dani?mendname , Battalname gibi ilgi çekici örnekler de bulunmaktad?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #3 : 05 Temmuz 2009, 18:01:26 »
Manas Destan?
 

Ortaasya’da ya?ayan Türk boylar? aras?nda XIII. yüzy?lda do?up geli?mi?tir. Cengiz nâme Mo?ol hükümdar? Cengiz’in hayat?, ki?ili?i ve fetihleri ile ilgili olarak Cengiz’in o?ullar? taraf?ndan idare edilen Türkler taraf?ndan meydana getirilmi?tir. Orta Asya’da ya?ayan Türkler özellikle de Ba?kurd, Kazak ve K?rg?z Türkleri, Cengiz destan?n? çok severek günümüze kadar ya?atm??lard?r. Cengiz-nâme’de, Cengiz bir Türk kahraman? olarak kabul edilmekte ve hikâye Türk tarihi gibi anlat?lmaktad?r.

 

Cengiz, Uygur Türeyi? destan?n?n kahramanlar? gibi gün ????? ile Kurt-Tanr?’n?n çocu?u olarak do?ar. Cengiz-nâme, Mo?ol Hanlar?n?n destanî tarihi olarak kabul edildi?inden tarih ara?t?r?c?lar?n?n da dikkatini çekmi?tir. XVII. yüzy?lda Orta Asya Türkçesinin de?erli yazar? Ebü’l Gâzi Bahad?r Han, “?ecere-i Türk” adl? eserinde “Cengiz-Nâme”nin 17 varyant?n? tesbit etti?ini söylemektedir. Bu bilgi, bu destan?n, Orta Asya’daki Türkler aras?ndaki yayg?nl???n? göstermektedir.

 

Orta Asya Türkleri, Cengiz’i islâm kahraman? olarak da görmü?ler ve ona kutsall?k atfetmi?lerdir. Bat?daki Türkler taraf?ndan ise Cengiz hiç sevilmemi?tir. Arap tarihçilerinin, bu hükümdar? islâm dü?man? olarak göstermeleri ve tarihî olaylar onun sevilmemesinde etkili olmu?tur. Mo?ollar?n Anadolu?ya sald?rgan biçimde gelip ortal??? yak?p y?kmalar?, Ba?dat’?n önce Hülâgu daha sonra Timurlenk taraf?ndan yak?l?p y?k?lmas?, Timurlenk’in Y?ld?r?m Beyaz?d’la sebebsiz sava?? gibi tarihi gerçekler, Cengiz’in de di?er Mo?ollar gibi sevilmemesine sebeb olmu?tur. Cengiz-Nâme bat?da ya?ayan Türkler’in haf?za ve gönüllerinde yer almam??t?r. “Cengiz-Nâme”nin Orta Asya Türkleri aras?nda bir di?er ad? da ” Dâstân-? Nesl-i Cengiz Han”d?r. Edige Bu destanda XIII yüzy?lda Hazar denizi k?y?s?nda kurulan Alt?nordu Hanl???n?n XV. yüzy?lda Timurlular taraf?ndan y?k?l??? anlat?lmaktad?r.

 

Destan?n ad?, Alt?nordu Han? ve bu destan?n kahraman? Edige Mirza Bahad?r’a atfen verilmi?tir. Edige Mirza Bahad?r’?n devletini ayakta tutabilmek için yapt??? büyük mücadeleler, ölümünden sonra XV. yüzy?lda destan haline getirilmi?tir. 1820?y?l?ndan itibaren yaz?ya geçirilen Edige destan?n?n Kazak-K?rg?z, K?r?m, Nogay, Türkmen, Kara Kalpak, Ba?k?rt olmak üzere alt? rivâyeti tesbit edilmi?tir Çe?itli Türk guruplar aras?nda Alp Er Tunga ve O?uz Ka?an gibi ilk Türk destanlar?n?n izlerini ta??yan Türk kahramanl?k dtünya görü?ünü temsil eden burada bahsi geçenler kadar yayg?nla?mam?? ortak edebiyat gelene?i içinde yer almam?? pek çok ba?ka destan örne?i bulunmaktad?r.

 

Osmanl? sahas?nda destandan hikâyeye geçi?te ara türler olarak da nitelendirilen çok tan?nm?? ve bir çok Türk topluluklar?nca da bilinen Köro?lu örne?i yan?nda daha s?n?rl? alanlarda tesbit edilen Dani?mendname , Battalname gibi ilgi çekici örnekler de bulunmaktad?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #4 : 05 Temmuz 2009, 18:01:57 »
Göç Destan?

Bu destan da bir Uygur destan?d?r ve daha önce de belirtildi?i üzere, Türeyi? destan?n?n tabii bir devam? gibidir. Bugün, Orhun nehri kenar?nda bir ?ehir kal?nt?s? ile bir saray y?k?nt?s? vard?r ki çok eskiden bu ?ehre Ordu Bal?k denildi?i tahmin edilmektedir. Büyük Uygur Destan?’ n?n, i?te bu ?ehrin saray y?k?nt?s?n?n önünde bugün dahi görülebilecek ?ekilde duran abidelerde yaz?l? oldu?unu Hüseyin Nam?k Orkun’ un belirtti?ine göre bu abideler, Mo?ol Han? Ö?üdey zaman?nda Çin’ den getirilen mütehass?slarla okutturulup tercüme ettirilmi?tir.

Göç Destan?n?n Çin ve ?ran kaynaklar?ndaki kay?tlar?na göre iki ayr? rivayet halinde oldu?u bilinmekte ise de asl?nda birbirinin tamamlay?c?s? gibidir. ?ran kaynaklar?nda ki rivayet, daha ziyade tarihî bilgilere yak?nd?r. Ayn? zamanda ?ran rivayeti, Türklerin Maniheizm’ i kabulünü anlatan bir menk?be hüviyetinde görünmektedir. A?a??da hülasa edilecek olan rivayeti Cüveyni’nin Tarih-i Cihankü?a adl? eserinde kay?tl?d?r ve bu rivayete göre, destanda zikredilen iki a?ac?n, Maniheizm’ in kurucusu Mani’nin “iki Esas” adl? eserindeki iki a?ac? temsil ve taklit etti?ini prof. Fuat Köprülü iddia etmektedir.

Destan:

Uygur ülkesinde, Tu?la ve Selenge ?rmaklar?n?n birle?ti?i yerde Kumlançu denilen bir tepe vard?r. Ad?na Hulin Da?? derlerdi.

Hulin Da??nda da, birbirine çok yak?n iki a?aç büyümü?tü. Biri kay?n a?ac?yd?. Bir gece, kay?n a?ac?n?n aras?nda ya?ayan halk bu ????? gördü ve ürpererek takip etti. Kutsal bir ???kt?, kay?n a?ac?n?n üstünde kald??? müddetçe kay?n a?ac?n?n gövdesi büyüdükçe büyüfü, kabard?. Oradan çok güzel türküler gelme?e ba?lad?. Gece oldu mu, a?ac?n otuz ad?m ötesinden bütün çevre ???klar içinde kal?yordu.

Bir gün a?ac?n gövdesi ans?z?n yar?ld?. ?çinden be? küçük çad?r, be? küçük odac?k halinde meydana ç?kt?. Her odac???n içinde bir çocuk vard?. Çocuklar?n a??zlar?n?n üstünde as?l? birer emzik vard? ve onlar bu mukaddes çocuklara halk ve halk?n ileri gelenleri çok büyük sayg? gösterdiler.

Çocuklar?n en küçü?ünün ad? Sungur Tekin’ di, ondan sonrakinin ad? Kutur Tigin, üçüncüsününki Türek Tekin, dördüncüsünün Us Tekin ve be?incisinin ad? Bögü Tekin’di. Be? çocu?un be?inin de Tanr? taraf?ndan gönderildi?ine inanan halk, içlerinden birini hakan yapmak istediler. Bögü Han en büyükleri idi hem de ötekilerden daha güzel, daha zeki ve daha yi?it görünüyordu. Bögü Tekin’ in hepsinden, her hususta üstün oldu?unu anlayan halk onu hakan olarak seçtiler. Büyük bir törenle Bögü han? hakan olarak seçtiler. Büyük bir törenle Bögü han? tahta oturttular.

Böylece y?llar y?l? kovalam?? ve bir gün gelmi? Uygurlara bir ba?kas? hakan olmu?.

Bu hakan?n da gal? Tekin ad?nda bir o?lu varm??.

Hakan o?lu Gal? Tekin’ e, Çin prenseslerinden birini, Kiu-Lien’ i alma?? uygun görmü?.

Evlendikten sonra Prenses Kiu-Lien, saray?n? Hatun Da??nda kurdu. Hatun da??n?n çevre yan? da da?l?kt? ve bu da?lardan birinin ad? da Tanr? Da??yd?, Tanr? Da??n?n güneyinde de Kutlu Da? derler bir ba?ka da? vard?, kocaman bir kaya parças?.

Bir gün elçileri, falc?lar?yla birlikte Kiu-Lien’ in saray?na geldiler. Kendi aralar?nda konu?up dediler ki:

-Hatun Da??n?n var? yo?u, bütün bahtiyarl??? Kutlu da? denilen bu kaya parças?na ba?l?d?r. Türkleri zay?flat?p y?kmak istiyorsak bu kayay? onlar?n elinden almal?y?z.

Bu konu?madan sonra var?lan karar üzerine Çinliler, Kui-Lien’ e kar??l?k olarak o kayan?n kendilerine verilmesini istediler. Yeni Hakan, iste?in nereye varaca??n? dü?ünmeden ve umursamadan Çinlilerin arzusunu kabul etti, yurdunun bir parças? olan bu kayay? onlara verdi. Hâlbuki Kutlu Da? bir kutsal kayayd?; bütün Uygur Ülkesinin saadeti bu kayaya ba?l?yd?. Bu t?ls?ml? ta? Türk Yurdunun bölünmez bütünlü?ünü temsil ediyordu dü?mana verilirse bu bütünlük parçalanarak ve Türkeli’nin bütün saadeti de yok olacakt?.

Hakan kayay? vermesine verdi ama kaya öyle kolay kolay sökülüp götürülecek cinsten de?ildi. Bunu anlayan Çinliler, kayan?n çevresine odun ve kömür y???p ate?lediler. Kaya iyice k?z?nca da üzerine sirke döküp parça parça ettiler. Her bir parçay? da ülkelerine ta??d?lar.

Olan o zaman oldu i?te. Türkeli’nin bütün kurdu ku?u, bütün hayvanlar? dile geldi, kendi dillerince kayan?n dü?mana verili?ine a?lad?lar. Yedi gün sonra da bu dü?üncesiz Hakan öldü. Ama Onun ölümüyle ülke felaketten kurtulamad?. bir Çin prensesi u?runa çekinmeden feda edilen yurdun bir kayas?, Türkeli’nin felaketine sebep oldu. Halk rahat ve huzur yüzü görmedi. Irmaklar birbiri ard?nca kurudu. Göllerin suyu buhar olup uçtu. Topraklar yar?ld?, mahsuller ye?ermez oldu.

Günlerden sonra Türk Taht?na Bö?ü Han’?n torunlar?ndan biri hakan olarak oturdu. O zaman canl? cans?z, ehli yaban, çoluk çocuk bütün yurtta soluk alan almayan ne varsa hepsi birden:

-Göç!.. Göç!.. diye ç??r??maya ba?lad?. Derinden, inilti, hüzün dolu, çaresiz bir ç??r??mayd? bu. Yürekler dayanmazd?.

Uygurlar bunu bir ilahi emir diye bildiler. Toparland?lar, yollara düzüldüler; yurtlar?n? yuvalar?n? b?rak?p bilinmedik ülkelere do?ru göç etme?e ba?lad?lar. Nihayet bir yere gelip durdular, orada sesler de kesildi. Uygurlar, seslerin kesilip duyulmaz oldu?u bu yerde kondular, be? mahalle kurup yerle?tiler ve bunun için bu yerin ad?n? da Be?-Bal?k koydular. Burada ya?ay?p ço?ald?lar.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #5 : 05 Temmuz 2009, 18:02:13 »
Ergenekon Destan?

Mo?ol ilinde O?uz Han soyundan il Han’?n hükümdarl??? s?ras?nda Tatarlar?n hükümdar? Sevinç Han Mo?ol ülkesine sava? açt?. ilhan’?n idaresindeki orduyu K?rg?zlar ve di?er boylardan da yard?m alarak yendi. ilhan?n ülkesindeki herkesi öldürdüler. Yaln?z il Han’?nn küçük o?lu K?yan ve e?i ile ye?eni Nüküz ile e?i kaç?p kurtulmay? ba?ard?lar. Dü?man?n, onlar? bulamayaca?? bir yere gitme?e karar verdiler.

Yabanî koyunlar?n yürüdü?ü bir yolu izleyerek yüksek bir da??da dar bir geçite vard?lar. Bu geçitten geçerek içinde akar sular,p?narlar, çe?itli bitkiler, çay?rlar, meyva a?açlar?, çe?itli avlar?n bulundu?u bir yere gelince Tanr?ya ?ükrettiler ve burada kalma?a karar verdiler. Da??n doru?u olan bu yere da? kemeri anlam?nda “Ergene” kelimesiyle “dik” anlam?ndaki “Kon” kelimesini birle?tirerek “Ergenekon” ad?n? verdiler. K?yan ve Nüküz’ün o?ullar? ço?ald?. Dört yüz y?l sonra kendileri ve sürüleri o kadar ço?ald?lar ki Ergenekon’a s??amad?lar. Atalar?n?n buraya geldi?i geçitin yeri unutulmu?tu. Ergenekon’un çevresindeki da?larda geçit arad?lar.

Bir demirci, da??n demir k?sm? eritirlerse yol aç?labilece?ini söyledi. Demirin bulundu?u yere bir s?ra odun, bir s?ra kömür dizdiler ve ate?i yakt?lar. Yetmi? yere koyduklar? yetmi? körükle hep birden körüklediler. Demir eridi, yüklü bir deve geçecek kadar yer aç?ld?. ?lhan’?n soyundan gelen Türkler yeniden güçlenmi? olarak eski yurtlar?na döndüler, atalar?n?n intikam?n? ald?lar.

Egenekondan ç?kt?klar? gün olan 21 martta her y?l bayram yapt?lar. Bu bayramda bir demir parças?n? k?zd?r?rlar, demir k?pk?rm?z? olunca önce Hakan daha sonra beyler demiri örsün üstüne koyarak dö?erler. Bugün hem yeniden özgür hem de bahar bayram? olarak hala kutlanmaktad?r.

Uygur Destanlar? Uygurlara âit Türeyi? ve Göç isimli iki destan parças? tesbit edilmi?tir. Türeyi? parças? Çin kaynaklar?ndan Göç ise hem Çin hem ?ran kaynaklar?nda bulunmaktad?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #6 : 05 Temmuz 2009, 18:02:30 »
Göktürk (Bozkurt) Destan?

Gök Türk destan?n?n da bugün birbirinden farkl? üç ?eklini birliyoruz. ?lk ikisinde bize Çin tarihlerini bildiriyor. Üçüncü ?ekil ise Ergene Kon ad?n? ta??maktad?r ve Kun - O?uz destan?n?n son k?sm? olarak 13?üncü as?rda tesbit edilmi? bulunmaktad?r. Bu üç ?ekil ?unlard?r:

1- Kunlarla ayn? soydan olana Türkler Kun ülkesininin ?imalindeki So ülkesinden ç?km??lard?r. Ba?bu?lar? ‘Kapangu’nun on alt? karde?i vard? ki bunlardan birsinin anas? bir kurttu. Kurttan do?mu? olan ‘I-uhe-ni-?uay-tu’ rüzgarlara ve ya?murlara hükmediyordu. Dü?manlar? karde?lerini yok ettiler. Fakat o,harikuladelik sayesinde ölümden kurtuldu. ?ki zevcesi vard?. Biri yaz Tanr?s?n?n,biri K?? Tanr?s?n?n k?z? idi. Bunlardan iki?er o?lu olmu?tu. Millet bu çocuklar?n en büyü?ü olan ‘No-tu-lu-?e’yi hükümdar yapt?. O zaman ‘Türk’ ad?n? ald?. Bunun on zevcesi vard?. Çocuklar?ndan her biri analar?n?n ad?n? alm??t?. ‘A-hien-?e’ bu çocuklardan biri olup anas?n?n ad? olan ‘Kurt=Asena’ad?n? alm??t?.

2- Türkler ilk önce bat? denizinin (ihtimal ki Hazar denizinin) bat? k?y?lar?nda oturuyorlard?. Kom?u bir millet bunlar?n hepsini yok etti. Yaln?z bir genç sa? kald?. Onu öldürmeye k?y??amayarak ellerini ayaklar?n? kesip büyük bir batakl??a b?rakt?lar. Burada bir di?i kurt ona bakt?. Yiyecek getirdi. Bu s?rada di?i kurt ondan gebe kald?. Kom?u milletin hükümdar? bu son kalan genci de öldürmek için bir asker yollad?. Asker gitti?i zaman kurtu gencin yan?nda gördü. Kurt,bir Tanr? kendisine yard?m ediyorum gibi,genci alarak denizin taraf?na geçirip bir daha üstüne indi. Bu da? Kau-çang ülkesinin ?imal bat?s?nda idi. Da??n ete?inde bir ma?ara vard?. Kurt oraya girdi. Orada ye?illiklerle dolu ve iki yüzlü(1) geni?li?inde bir yer buldu. Orada on o?lan do?urdu. Bunlardan biri aile ad? olan A-se-na ad?n? ald?. Öteki karde?lerin en ak?ll?s? oldu?u için biraz biraz sonra hükümdar oldu. Milletini oradan ç?kararak Cücenlerin(yani Araplar?n) tabiiyesine girdi.

3- Mo?ol eline ‘?l Han’ padi?ah olmu?tu. Tatar ülkesinde de Tatar hanlar?n?n dokuzuncusu olan Sevinç Han birçok hediyelerle K?rg?z han?na adamlar gönderip türlü adaklar adayarak onu kendi taraf?na çekti. O zaman oradaki uruklar aras?nfa en kalabal??? Mo?ollar oldu?undan her sava?ta dü?manlar?n? yenerlerdi. Türk ellerinde Mo?olun oku ötmeyen,kolu yetmeyen bir yer yoktu. Bundan dolay? bütün boylar Mo?olu kötülerlerdi. Hepsi birler?ip Mo?ollardan öç almak için üzerlerine yürürdüler. Mo?ollar çad?r ve sürülerini bir yere y???p çevresine hendek kazd?lar,beklediler. Sevinç Han geldi. Vuru? ba?lad?. On gün sava? oldu. On günde de Mo?ollar üstün geldi. Bunun üzerine Sevinç Han bütün han ve be?leri toplay?p gizlice konu?up dan??t?. ‘Biz bunlara hile yapmazsak i?imiz bitiktir’ dedi. Ertesi gün tanla çad?rlar?n? kald?r?p,kötü mallar?n,bir tak?m a??rl?klar?n? b?rak?p kaçt?. Mo?ollar bunlar? güçsüz kald?rlar da onun için kaç?yorlar sanarak arkalar?na dü?tüler. Tatarlar dönüp çarp??t?lar. Bu yol Mo?ollar yenildiler. Ordugâhlar? gelinceye kadar onlar? kestiler. Mallar? ile birlikte ordugâh? da zaptettiler. Mo?ollar?n çad?rlar?n?n hepsi orada oldu?undan Mo?ollardan bir aile bile kurtulmad?. Büyüklerini k?l?çtan geçirdiler. Küçüklerin her birini bir ki?i tutsak olarak ald?.


Sevinç Han, Mo?olu ya?ma ettikten sonra ülkesine dönmü?tü. ?l Han?n o?ullar? bu sava?ta ölmü?lerdi. Ancak en küçü?ü olan Kayan=(K?yan) kalm??t?. O y?l evlenmi?ti. Bunlar?n ikisi ayn? bölükten olan iki ki?inin tutsa?? olmu?lard?. Sava?tan önce ordu kurduklar? yere geldiler. Dü?mandan kaç?p gelen deve,at,öküz ve koyunlar? buldular. Konu?up dediler ki:’ Burada kalsak ,bir gün olur,dü?manlar?m?z bizi bulur. Bir boy’a gitsek çevremiz hep dü?man boylard?r. En iyiysi da?lar aras?ndaki kimsenin daha yolu dü?memi? olan bir yere gidip otural?m’. Sürülerinin sürüp da?lara do?ru yürüdüler. Yabani koyunlar?n yürüdü?ü bir yolu tutup t?rmanarak yüksek bir da??n bo?az?na vard?lar. Oradan tepeye ç?k?p öte yan?na indiler. Oralar? iyice gizden geçirdiler. Gördüler ki geldikleri yoldan ba?ka yol yoktur:o yolda öyle bir yol ki bir deve,bir keçi bin güçlükle yürüyebilir,aya?? biraz sürçse dü?üp parçalan?r. Vard?klar? yer geni? bir ülke idi. ?çinde akar sular,kaynaklar,türlü otlar,çay?rlar,meyval? a?açlar,türlü türlü avlar vard?. Bunu göründe Tanr?ya ?ükürler k?ld?lar. K???n mal(at,koyun,deve,s???r)lar?n etini yer,derisini giyer;yaz?n sütünü içelerdi.

Oraya Ergenekon ad?n? verdiler. Burada Kayan ve Nüküz’ün o?ullar? ço?ald?. Dört yüz y?l sonra kendileri ve sürüleri o kadar ço?ald? ki art?k oralara s??mad?lar. Bunu üzerine konu?tular. Dediler ki:’Atalar?m?zdan i?itirdik ki Ergenekon d???nda geni? ve güze? bir ülke varm??. Atalar?n?z orada otururlarm??. Tatarlar ba? olup ba?ka boylar bizim uru?umuzu k?r?p yurdumuzu alm??lar. Art?k Tanr?ya ?ükür dü?mandan korkup da?da kapanarak kalacak halde de?iliz. Bir yol bularak bu da?dan göçüp ç?kal?m. Bize dost olanla görü?üdü?man olanla güre?iriz’. Herkes bu dü?ünceyi be?enip yollar arad?lar. Bir türlü bir yol bulamad?lar. Bir demiri:’Ben bir yer gördüm. Orada demir madeni var. Onu eriterek yol buluruz’dedi. Millete odun ve kömür vergisi sald?lar. Herkes vergisini getirdi. Bir s?ra odun,bir s?ra kömür olmak üzere da??n bö?üründeki çatla?a dizdiler. Da??n tepesine ve öteki yanlar?na da odun,kömür y??d?ktan sonra deriden yetmi? körük yap?p yetmi? yere kurdular. Ate?leyip hepsini birden körüklediler.


Tanr?n?n gücü ile demir eriyip bir deve geçecek kadar bir yol aç?ld?. O ay?, o günü,o saati belleyip d??ar? ç?kt?lar. ??te o gün Mo?ollarca bayram say?ld?. Ergenekondan ç?kt?klar? zaman Mo?ollar?n padi?ah? Kayan (K?yan) neslinden Börte Çine idi. Bütün boylara elçiler göndererek Ergenekondan ç?k?p geldi?ini bildirdi. Boylar?n kimi sevindi,kimi yerindi. Hele Tatarlar bunlar?n üzerine yürüdler. Saf ba?lan?p sava??ld?. Mo?ollar yenip Tatarlar?n büyüklerini k?l?çtan geçirdiler. Küçükleri tutsak ettiler. Dört yüz y?l sonra böylece kanlar?n? ald?lar. Mallar?n? zaptedip ana yurtlar?nda oturdular. O zamandan beri Ergenekondan ç?kt?klar? kurtulu? gününü bayram yapt?lar. O gün bir demiri ate?te k?zd?rd?lar. Önce han bu demiri örsün üstüne koyarak çekiçle vurur. Sonra be?ler de öyle yaparlar.

Gök Türk destan?n?n üç rivayetinde göze çarpan mü?terek motif ‘Kurt’ tur. Ergenekon rivayetinde kurt do?rudan gözükmüyorsa da hikimdarlar?n?n ad?n?n Bört Çin’e yani Bok Kurt olmas?,kurt fikrinin islâmiyetten sonra bile unutulmad???n? gösterir. Çünkü Ergenekon rivayeti islâmiyetteb yani 13?üncü asroda tesbit olunan Gök Türk destan?d?r.

?kinci rivayette ise Ergenelon yani Kapal? Yurt aç?kça gözükmektedir. Kurt,Gök Türklerde bir ongun say?l?yordu. Yani Gök Türkler kurt neslinden geldiklerine inan?yorlard?. Bu rivayetlerin tarihle olan ilgisini ?öylece hulâsa edebiliriz: Kunlar ?imalî ve cenubî olarak ayr?ld?ktan sonra 93 y?l?nda ?imalî Kunlar,cenûp Kunlar?n müttefikleri olan Çinlilerin ba?ka boylar?n mü?terek hücumu kar??s?nda mahvoldular. Bir k?sm? Cenup Kunlar?na ko?uldu. Bir bölümü bat?ya çekilerek sonradan Atilla’n?n kumandas?nda Avrupay? zartetti. Bir bölümü de Altay da?lar?n civar?nda sakland?lar.

??te Gök Türkleri te?kil eden boylardan baz?lar? bu Altay da?lar?nda kalan Kunlar?n neslindendir. Miladi 93?ten sonra Gök Türklerin kurtulu? tarihi olan 552?ye kadar 459 y?l geçmi?tir. Ergenekonda geçti?i söylenen dört üz y?l bu 459 y?l?n destandaki aksinden ba?ka ?ey de?ildir. Gök Türklerin bir k?sm? do?rudan do?ruya Sakalar?n neslinden geldi?i için onlar Ergenekonda ya?amam??lard?r. Nitekim Gök Türk destan?n?n birinci rivayetinde kapal? Vatandan söz geçmiyor. Sonra demilerin erimesi,demir da??n yol vermesi ise Gök Türklerin,Aparlara silah yapt?klar? zamanlar?n bir hat?ras?d?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #7 : 05 Temmuz 2009, 18:02:47 »
Hun-O?uz Destan?

O?uz Ka?an destan? M.Ö. 209-174 tarihleri aras?nda hükümdarl?k yapm?? olan Hun hükümdar? Mete’nin hayat? etraf?nda ?ekillenmi?tir. Bütün Türk destanlar?nda oldu?u gibi bu destan?n da ilk ?ekli günümüze ula?mam??t?r.

Bugün, elimizde O?uz destan?n?n üç varyant? bulunmaktad?r.

XIII ile XVI yüzy?llar aras?nda Uygur harfleriyle yaz?lm?? ve islâmiyetten önceki inanc? yans?tan varyant?n ilk örne?i temsil etti?i kabul edilebilir.

XIV. yüzy?l ba??nda yaz?ld??? bilinen Re?îdeddîn’in Câmi üt-Tevârih adl? eserinde yer alan Farsça O?uz Ka?an Destan? ?slâmi varyantlar?n ilkini temsil etmektedir.

O?uz Ka?an Destan?n?n üçüncü varyant? ise XVII. yüzy?lda Ebü’l-Gazî Bahad?r Han taraf?ndan Türkmenler aras?ndaki sözlü rivayetlerden ve önceki yazmalardan faydalanarak yaz?lm??t?r.

O?uz Ka?an Destan?n?n ?slâmiyet Öncesi Rivayeti Ay Ka?an’?n yüzü gök , a?z? ate?, gözleri elâ ,saçlar? ve ka?lar? kara perilerden daha güzel bir o?lu oldu. Bu çocuk annesinden ilk sütü emdikten sonra konu?tu ve çi? et ,çorba ve ?arap istedi. K?rk gün sonra büyüdü ve yürüdü.

Ayaklar? öküz aya?? , beli kurt beli, omuzlar? samur omzu, gö?sü ay? gö?sü gibiydi. Vücudu ba?tan a?a?? tüylüydü. At sürüleri güder ve avlan?rd?. O?uz’un ya?ad??? yerde çok büyük bir orman vard?. Bu ormanda çok büyük ve güçlü bir gergedan ya??yordu. Bir canavar gibi olan bu gergedan at sürülerini ve insanlar? yiyordu. O?uz cesur bir adamd?.

Günlerden bir gün bu gergedan? avlama?a karar verdi. Karg?, yay, ok, k?l?ç ve kalkan?n? ald? ve ormana gitti. Bir geyik avlad? ve onu sö?üt dal? ile a?aca ba?lad? ve gitti. Tan a?ar?rken geldi?inde gergedan?n geyi?i alm?? oldu?unu gördü. Daha sonra O?uz, avlad??? bir ay?y? alt?n ku?a?? ile a?aca ba?lad? ve gitti. Tan a?ar?rken geldi?inde gergedan?n ay?y? da ald???n? gördü. Bu sefer kendisi a?ac?n alt?nda bekledi. Gergedan geldi ve ba?? ile O?uz’un kalkan?na vurdu. O?uz karg? ile gergedan? öldürdü. K?l?c? ile ba??n? kesti. Gergedan?n barsaklar?n? yiyen ala do?an? da oku ile öldürdü ve ba??n? kesti.

Günlerden bir gün O?uz Ka?an Tanr?ya yalvar?rken karanl?k bast?. Gökten bir gök ???k indi. Güne?ten ve aydan daha parlakt?. Bu ?????n içinde aln?nda kutup y?ld?z? gibi parlak bir ben bulunan çok güzel bir k?z duruyordu. Bu k?z gülünce gök tanr? da gülüyor, k?z a?lay?nca gök tanr? da a?l?yordu. O?uz bu k?z? sevdi ve bu k?zla evlendi.

Günler ve gecelerden sonra bu k?z üç o?lan çocuk do?urdu. Çocuklara Gün, Ay ve Y?ld?z isimlerini verdiler. O?uz ormanda ava ç?kt??? günlerden birinde göl ortas?nda bir a?aç gördü. A?ac?n kovu?unda gözü gökten daha gök, saç? ?rmak gibi dalgal?, inci gibi di?li bir k?z oturuyordu. Yeryüzü halk? bu k?z?n güzelli?ini görse dayanamaz ölüyoruz derlerdi. O?uz bu k?z? sevdi ve onunla evlendi. Günlerden gecelerden sonra O?uz’un bu k?zdan da üç o?lu oldu. Bu çocuklara Gök, Da? ve Deniz isimlerini koydular.

O?uz Ka?an büyük bir toy(?enlik) verdi. K?rk masa ve k?rk s?ra yapt?rd?. Çe?it çe?it yemekler,?araplar, tatl?lar, k?m?zlar yediler ve içtiler. Toydan sonra Beylere ve halka O?uz Ka?an ?unlar? söyledi:

Ben sizlere ka?an oldum
Alal?m yay ile kalkan
Ni?an olsun bize buyan
Bozkurt olsun bize uran
Av yerinde yürüsün kulan
Daha deniz, daha müren
Güne? bayrak gök kur?kan

O?uz Ka?an bu toydan sonra dünyan?n dört bir taraf?na elçilerle ?u mektubu gönderdi:” Ben Uygurlar?n ka?an?y?m ve yeryüzünün dört kö?esinin ka?an? olmam gerekir. Sizden itaat dilerim. Kim benim emirlerime ba? e?erse, hediyelerini kabul eder ve onu dost edinirim. Kim ba? e?mezse, gazaba gelirim. Onu dü?man sayar?m. Onunla sava??r ve yok ettiririm”.

Yine o zamanlarda sa? yanda bulunan Altun Ka?an, O?uz Ka?an’a pek çok alt?n gümü? ve de?erli ta?lar hediye etti ve ona itaat ederek dostluk kurdu. O?uz Ka?an?n sol yan?nda ise askerleri ve ?ehirleri çok olan Urum Ka?an vard?. Urum Ka?an O?uz Ka?an? dinlemezdi. O?uz Ka?an’?n isteklerini gene kabul etmedi. O?uz Ka?an gazaba geldi, bayra??n? açt? ve askerleriyle birlikte Urum Ka?ana do?ru yürüdü. K?rk gün sonra Buz Da??n eteklerine geldi. Çad?r?n? kurdurdu ve sessizce uyudu. Tan a?ar?nca O?uz Ka?an?n çad?r?na güne? gibi bir ???k girdi .O ???ktan gök tüylü gök yeleli büyük bir erkek kurt ç?kt?. Kurt: ” Ey O?uz, sen Urum üzerine yürümek istiyorsun; Ey O?uz ben senin önünde yürüyece?im.”dedi. Bunun üzerine O?uz çad?r?n? toplatt?rd? ve ordusuyla birlikte kurdu izlediler. Gök tüylü gök yeleli büyük erkek kurt itil Müren denizi yak?n?ndaki Kara da??n ete?inde durdu.

Urum Han?n ordusu ile O?uz Ka?an?n ordusu aras?nda büyük sava? oldu. O?uz Ka?an sava?? kazand?, Urum Han?n hanl???n? ve halk?n? ald?. O?uz Ka?an ve askerleri Gök tüylü ve gök yeleli kurdu izleyerek itil ?rma??na geldiler. O?uz Ka?an’?n beylerinden Ulu? Ordu bey itil ?rma??n? geçmek için a?açlardan sal yapt? ve böylece kar??ya geçtiler. O?uz’un bu bulu? ho?una gitti?i için bu Ulu? Ordu Bey’e “K?pçak” ad?n? verdi.

Gök tüylü gök yeleli kurdu izleyerek yeniden yola devam ettiler. O?uz Ka?an’?n çok sevdi?i alaca at? Buz Da?a kaçt?. O?uz Ka?an?n çok üzüldü?ünü gören kahraman beylerinden biri Buz Da?a ç?kt? ve dokuz gün sonra alaca at? bularak geri döndü. O?uz Ka?an at?n? ve karlarla örtünmü? kahraman beyi görünce çok sevindi. At?n? getiren bu beye: ” Sen buradaki beylere ba? ol. Senin ad?n ebediyen Karluk olsun.” dedi. Bir süre ilerledikten sonra gök tüylü ve gök yeleli erkek kurt durdu. Çürçet yurdu ad? verilen bu yerde Çürçetlerin ka?an? ve halk? O?uz Ka?ana boyun e?meyince büyük sava? oldu. O?uz Ka?an, Çürçet Ka??n? yendi ve halk?n? kendisine ba?lad?.

O?uz Ka?an, ordusunun önünde yürüyen bu gök tüylü gök yeleli erkek kurdla Hint, Tangut, Suriye, güneyde Barkan gibi pek çok yeri sava?arak kazand? ve yurduna katt?. Dü?manlar? üzüldü, dostlar? sevindi. Pek çok ganimet ve atla evine döndü.

Günlerden bir gün O?uz Ka?an?n tecrübeli bilge veziri Ulu? Bey rüyas?nda bir alt?n yay ve üç gümü? ok gördü. Alt?n yay gün do?usundan gün bat?s?na kadar uzan?yordu. Üç gümü? ok da kuzeye do?ru gidiyordu. O?uz Ka?an bu rüyay? dinleyince yurdunu o?ullar? aras?nda payla?t?rd?.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #8 : 05 Temmuz 2009, 18:03:30 »
Köro?lu Destan?


Bolu beyi, güvendi?i seyislerinden biri olan Yusuf’a : ” Çok hünerli ve de?erli bir at bul .” emrini verir. Seyis Yusuf, uzun süre Bolu beyinin iste?ine uygun bir at arar. Büyüdüklerinde istenen niteliklere sahip olaca??na inand??? iki tay bulur ve bunlar? sat?n al?r. Bolu beyi bu zay?f taylar? görünce çok k?zar ve seyis Yusuf’un gözlerine mil çekilmesini emreder. Gözleri kör edilen ve i?inden kovulan Yusuf, s?ska taylarla birlikte evine döner. O?lu Ru?en Ali’ye verdi?i talimatlarla taylar? büyütür.

Babas? kör oldu?u için Köro?lu takma ad?yla an?lan Ru?en Ali, babas?n?n iste?ine göre atlar? yeti?tirir. Taylardan biri ola?anüstü bir at haline gelir ve K?rat ad? verilir. K?rat da destan kahraman? Köro?lu kadar ünlenir. Seyis Yusuf, Bolu beyinden intikam almak için gözlerini açacak ve onu güçlü k?lacak üç sihirli köpü?ü içmek üzere o?lu ile birlikte p?nara gider. Ancak, Köro?lu babas?na getirmesi gereken bu köpükleri kendisi içer, yi?itlik, ?âirlik ve sonsuz güç kazan?r. Babas? kaderine r?za gösterir ancak o?luna mutlaka intikam?n? almas?n? söyler. Köro?lu Çaml?bel’e yerle?ir, çevresine yi?itler toplar ve babas?n?n intikam?n? al?r.


Hayat?n? yoksul ve çaresizlere yard?m ederek geçirir. Halk inanc?na göre silâh icat edilince mertlik bozuldu demi? k?rklara kar??m??t?r. Çe?itli dönemlere ve farkl? siyâsî birlikler sahip Türk gurublar? aras?nda tesbit edilen Türk destanlar?n?n k?saca tan?t?m? ve özeti bu kadard?r. Bu destan metinleri incelendi?inde hepsinde ilk Türk destan? O?uz Ka?an destan?n?n izleri bulundu?u görülür. Bu destan parçalar? Türk dünyas?n?n ortak tarihî dönem hat?ralar?n? aksettiren ilk edebî ürünler olarak da önem ve de?er ta??rlar. Bir gün bu parçalardan hareketle Fin destan? Kalavala gibi de?erli mükemmel bir Türk destan?n? yaz?labilirse çe?itli kaynaklarda da??n?k olarak bulunan malzeme daha anlaml? hale gelebilir kanaatindeyim.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #9 : 05 Temmuz 2009, 18:04:09 »
Türklerin Do?al Destanlar?

Saka Destanlar?: Saka Türklerine ait bu destan da, ?u Destan? ve Alp Er Tunga Destan? olmak üzere iki parçadan olu?ur. Bunlar ?u ve Alp Er Tunga adlar?ndaki komutanlar?n hayat hikâyeleri üzerine kurulmu?tur.

Hun Destanlar?: O?uz Ka?an Destan? ve Attila destan? olmak üzere iki destandan olu?ur. O?uz Ka?an Destan? Hun hükümdar? Mete’nin hayat?n? konu al?r; ancak onu ola?anüstü niteliklere büründürerek anlat?r. Bu destan, daha sonra de?i?ikliklere u?rayarak ?slami bir nitelik kazanm??t?r.

Köktürk (Göktürk) Destanlar?: Birbirini tamamlayan Ergenekon Destan? ve Bozkurt Destan?’ndan olu?ur. Bunlarda Türklerin tarih sahnesine nas?l ç?kt?klar? ve hangi soydan geldikleri üzerine efsaneler anlat?l?r.

Uygur Destanlar?: Türeyi? Destan? ve Göç Destan? olmak üzere iki destandan olu?ur. ?lki Uygurlar?n var olu?unu; ikincisi yurtlar?ndan göç etmek zorunda kal??lar?n? anlat?r.

Not: K?rg?z Türklerinin Manas Destan? XI.-XII. yüzy?llarda olu?mu?, bir destand?r. ?slâmiyet öncesi Türk kültüründen izler ta??makla birlikte, ?slâmî unsurlar daha a??r basmaktad?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #10 : 05 Temmuz 2009, 18:04:26 »
?lk Türk Destanlar?

1.Altay-Yakut: Yarad?l?? Destan?

2.Sakalar Dönemi: a. Alp Er Tunga Destan? b. ?u Destan?

3.Hun Dönemi: a. O?uz Ka?an Destan? b. Attila destan?

4.Köktürk Dönemi: a. Bozkurt Destan? b. Ergenekon Destan?

5.Uygur Dönemi: a. Türeyi? Destan? b. Göç Destan?


?slamiyet’in Kabulünden Sonraki Türk Destanlar?
1. Karahanl? Dönemi: Saltuk Bu?ra Han Destan?
2. K?rg?z Manas Destan?
3. Türk-Mo?ol: Cengiz-name
4. Tatar-K?r?m: Timur ve Edige Destanlar?
5. Selçuklu-Beylikler ve Osmanl? Dönemleri:
a. Seyyid Battal Gazi Destan?
b. Dani?mend Gazi Destan?
c. Köro?lu Destan?

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #11 : 05 Temmuz 2009, 18:04:42 »
Destan çe?itleri:

Destanlar, olu?um biçimlerine göre ikiye ayr?l?r:

1.Do?al(Tabiî) Destan: Önce bir ?air taraf?ndan söylenen, zamanla ?airi unutularak anonimle?en destanlard?r. Bunlar, dilden dile dola??rken büyük de?i?ikliklere u?rar. Mesela Ergenekon Destan? do?al destand?r.


2.Yapma (Sunî) Destan: Do?al destandan temel fark?, anonim nitelik ta??mamas?d?r. Bir ?air taraf?ndan, do?al destanlara benzetilerek yaz?l?r. Tasso’nun Kurtar?lm?? Kudüs, Faz?l Hüsnü Da?larca’n?n Üç ?ehitler Destan? adl? eserleri, birer yapma destand?r.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #12 : 05 Temmuz 2009, 18:04:57 »
DESTAN: ?slamiyet öncesi sözlü edebiyat?n en yayg?n türüdür. Destanlar?n bir k?sm? evrenin, Dünya’n?n, insan?n nas?l olu?tu?unu anlat?r. Bir k?sm? ise, konular?n? tarihten, toplumu derinden etkileyen olaylardan al?r. Türk edebiyat?nda oldu?u gibi dünya edebiyat?nda da ilk edebi verimler olarak destanlar kar??m?za ç?kar.
Destanlar henüz akl?n ve bilimin toplum hayat?na tam anlam?yla hâkim olmad??? ilk ça?larda ortaya ç?km?? sözlü edebiyat ürünleridir. Milletleri derinden etkileyen tarihî ve sosyal olaylar? anlatan manzum ve mensur, edebî eserlere destan ad? verilir. Bu tür edebî eserler tabiî afetler (deprem, bula??c? hastal?k, kurakl?k, k?tl?k, yang?n vb.), göçler, sava?lar ve istilâlar gibi önemli olaylar?n etkisiyle tarihin eski ça?lar?nda meydana gelmi?tir.

Destanlar üç safhada olu?ur:
a) Do?u? safhas?: Bu safhada milletin hayat?nda iz b?rakan önemli tarihî ve sosyal olaylar, bu olaylar içinde yüceltilmi? efsanevî kahramanlar görülür.
b) Yay?lma safhas?: Bu safhada, söz konusu olay ve kahramanl?klar, sözlü gelenek yoluyla yay?l?r. Böylece bölgeden bölgeye ve nesilden nesle geçer.
c) Derleme (yaz?ya geçirme) safhas?: Bu safhada, sözlü gelenekte ya?ayan destan?, güçlü bir ?air, bir bütün hâlinde derleyip manzum olarak yaz?ya geçirir. Ço?u zaman bu destanlar?n kim taraf?ndan derlendi?i ve yaz?ya geçirildi?i belli de?ildir.

Destanlar?n genel özellikleri:
1. Anonimdirler.
2. Genellikle manzumdurlar. Az olmakla beraber naz?m-nesir kar???k olan destanlar da vard?r. Baz?lar?, manzum ?ekilleri unutularak günümüze nesir hâlinde ula?m??t?r.
3. Ola?an ve ola?anüstü olaylar iç içedir.
4. Destan kahramanlar? ola?anüstü özelliklere sahiptir.
5. Destanlar, tarihî ve sosyal olaylardan do?arlar. Bu eserlerde genellikle, yi?itlik, a?k, dostluk, ölüm ve yurt sevgisi gibi temalar i?lenir.

Bir edebiyat türü olan destan, zamanla as?l anlam?n? yitirmi?, â??k edebiyat?nda sava?lar?, ünlü ki?ileri, gülünç olaylar? anlatan eserlere de destan denilmi?tir.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #13 : 05 Temmuz 2009, 18:05:11 »
?u destan? M.Ö. 330-327 y?llar?ndaki olaylarla ba?lant?l?d?r. Bu tarihlerde Makedonyal? ?skender, ?ran’? ve Türkistan’? istilâ etmi?ti. Bu dönemde Saka hükümdar?n?n ad? ?u idi. Bu Destan Türklerin ?skender’le mücadelelerini ve geriye çekilmeleri anlat?lmaktad?r. Do?uya çekilmeyen 22 ailenin Türkmen ad?yla an?lmalar? ile ilgili sebeb aç?klay?c? bir efsane de bu destan içinde yer almaktad?r. Ka?garl? Mahmud Divan ü Lügat-it Türk’de ?skender’den Zülkarneyn olarak bahsetmektedir. Destan?n tesbit edilebilen k?sa metni ?öyle özetlenebilir:

?skender, Türk memleketlerini almak üzere harekete geçti?inde Türkistan’da hükümdar ?u isminde bir gençti. ?skender’in gelip geçici bir ak?n düzenledi?ine inan?yordu. Bu sebeble de ?skender’le sava?mak yerine do?uya çekilme?i uygun bulmu?tu. ?skender’in yakla?t??? haberi gelince kendisi önde halk? da onu izleyerek do?uya do?ru yol ald?lar. Yirmi iki aile yurtlar?n? b?rakmak istemedikleri için do?uya gidenlere kat?lmad?lar.

Giden gurubun izlerini takip ederek onlara kat?lmaya çal??an iki ki?i bu 22 ki?iye rastlad?. Bunlar birbirleriyle görü?üp tart??t?lar. 22 ki?i bu iki ki?iye: “Erler ?skender gelip geçici bir ki?idir. Nas?l olsa gelip geçer , o sürekli bir yerde kalamaz. Kal aç” dediler. Bekle , e?len, dur anlam?na gelen “Kalaç” bu iki ki?inin soyundan gelen Türk boyunun ad? oldu. ?skender Türk yurtlar?na geldi?inde bu 22 ki?iyi gördü ve Türk’e benziyor anlam?nda ” Türk maned ” dedi. Türkmenlerin atalar? bu 22 ki?idir ve isimleri de ?skender’in yukar?daki sözünden kaynaklanm??t?r.

Asl?nda Türkmenler, Kalaçlarla birlikte 24 boydur ama Kalaçlar kendilerini ayr? kabul ederler. Hükümdar ?u Uygurlar?n yan?na gitti. Uygurlar gece bask?n? yaparak ?skender’in öncülerini bozguna u?ratt?lar. Sonra iskender ile ?u bar??t?lar. ?skender Uygur ?ehirlerini yapt?rd? ve geri döndü. Hükümdar ?u da Balasagun’a dönerek bugün ?u ad?yla an?lan ?ehri yapt?rd? ve buraya bir t?ls?m koydurttu.

Bugün de leylekler bu ?ehrin kar??s?na kadar gelir, fakat ?ehri geçip gidemezler. Bu t?ls?m?n etkisi hâlâ sürmektedir. Bu destana göre ?skender Türkistan’a geldi?inde Türkmenlerin d???ndaki Türkler do?uya çekilmi?lerdi. ?skender Türkistan’da mukavemetle kar??la?mam?? bu sebeble de ilerlememi?tir. Büyük ölçüde çad?rlarda ya?ayan Türkler ?skender’in seferinden sonra ?ehirler kurmu? ve yerle?ik hayat? geli?tirmi?lerdir.

Mod_seval

  • Ziyaretçi
Ynt: ?slamiyet Öncesi Türk Edebiyat? Tarihi
« Yanıtla #14 : 05 Temmuz 2009, 18:05:31 »
Alp Er Tunga Destan?

Sakalar dönemine âit Alp Er Tunga ve ?u olmak üzere iki destan tesbit edilmi?tir.

Alp Er Tunga, M.Ö. VII. yüzy?lda ya?am?? kahraman ve çok sevilen bir Saka hükümdar?d?r.

Alp Er Tunga Orta Asya’daki bütün Türk boylar?n? birle?tirerek hâkimiyeti alt?na alm?? daha sonra Kafkaslar? a?arak Anadolu Suriye ve M?s?r’? fethetmi? ve Saka devletini kurmu?tur.

Alp Er Tunga’n?n hayat? sava?larla geçmi?tir. Uzun süre mücadele etti?i ?ranl? Medlerin hükümdar? Keyhusrev ‘in davetinde hile ile öldürülmü?tür.

Alp Er Tunga ile iranl? Med hükümdarlar? aras?ndaki bu mücadelelerin hat?ralar? uzun as?rlar hem Türkler hem ?ranl?lar aras?nda ya?at?lm??t?r.

Alp Er Tunga, Asur kaynaklar?nda Maduva, Heredot’ta Madyes, iran ve islâm kaynaklar?nda Efrasyab adlar?yla an?lmaktad?r. Orhun Yaz?tlar?nda “Dokuz O?uzlar” aras?nda “Er Tunga” ad?na yap?lan “yu?” merasiminden söz edilmektedir. Turfan ?ehrinin bat?s?nda bulunan “Bezegelik” mabedinin duvar?nda da Alp Er Tunga’n?n kanl? resmi bulunmaktad?r. “Divan ü Lügat-it Türk” ün yazar? Ka?garl? Mahmud’a ve ” Kutadgu Bilig” yazar? Yusuf Has Hacip’e göre “Alp Er Tunga” iran destan? “?ehname” deki büyük ve efsanevî Turan hükümdar? “Efrasiyab”d?r.

Divan ü Lûgat-it Türk’de Turan hükümdarl???n?n merkezi olarak “Ka?gar” ?ehri gösterilmektedir. islâmiyeti kabul etmi? olan Karahanl? devleti hükümdarlar? da kendilerinin “Efrasyap” sülalesinden geldiklerine inanm??lar ve bunu ifade etmi?lerdir. Mo?ol tarihçisi Cüveyni de Uygur devletinin hükümdarlar?n?n da Efrasyap soyundan oldu?unu yazmaktad?r.

?ecere-i Terakime’ye göre Selçuklu Sultanlar? kendilerini Efrasyab soyundan kabul ederlerdi. Ruslar?n Yakut ad?n? verdi?i Türk gurup asl?nda kendilerine Saka dediklerini söylemi?lerdir. Tarih içinde kayboldu?unu dü?ündü?ümüz Saka Türklerinin az da olsa bir bölümünün bugün hayatiyetlerini sürdürmeleri pek çok meselenin yeniden ara?t?r?larak do?rular?n ortaya ç?kmas?na yard?mc? olabilecektir. Tarihçi Mesudî de M.S.7. yüzy?l?n ba??ndaki Köktürk hakan?n?n “Efrasyab” soyundan oldu?unu yazmaktad?r.

Bütün bu bilgilerden hareketle “Tunga Alp” le ilgili efsanelerin Kök Türklerden önce do?u ve orta Tiyan?an alan?nda ya?ayan Türkler aras?nda meydana geldi?ini ve bu destan?n daha sonralar? Kök Türk ve Uygurlar aras?nda ya?ayarak devam etti?ini göstermektedir.

Alp Er Tunga destan?n?n metni bu güne ula?amam??t?r. Bir k?sm?ndan yukar?da bahsetti?imiz kaynaklarda bu de?erli Saka hükümdar? ve kahraman? hakk?nda bilgiler ve bir de sagu (a??t) tesbit edilmi?tir:

Alp Er Tunga Öldü mü
Dünya sahipsiz kald? m?
Korkak öcünü ald? m?
?imdi yürek y?rt?l?r

Felek yarar gözetti
Gizli tuzak uzatt?
Beylerbeyini kapt?
Kaçsa nas?l kurtulur
Erler kurt gibi uludular
H?çk?r?p yaka y?rtt?lar
Ac? seslerle ba??rd?lar
A?lamaktan gözleri kapand?

Be?ler atlar?n? yordular
Kayg? onlar? durdurdu
Benizleri yüzleri sarard?
Safran sürülmü? gibi oldular

Kutadgu Bilig’de “Alp Er Tunga” hakk?nda ?u bilgi verilmektedir: E?er dikkat edersen görürsün ki dünya beyleri aras?nda en iyileri Türk beyleridir. Bu Türk beyleri aras?nda ad? me?hur ikbali aç?k olan? Tonga Alp Er idi. O yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi. Ne seçkin, ne yüksek, ne yi?it adam idi ; zaten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur.

?ranl?lar ona Efrasiyap derler; bu Efrasiyap ak?nlar haz?rlay?p ülkeler zaptetmi?tir. Dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için pek çok fazilet, ak?l ve bilgi lâz?md?r. ?ranl?lar bunu kitaba geçirmi?lerdir. Kitapta olmasa onu kim tan?rd?.” Bugünkü bilgilerimize göre Alp Er Tunga ile ilgili en geni? bilgi ?ran destan? ?ehname’de tesbit edilmi?tir.

?ehnamenin ba?l?ca konular?ndan biri ?ran -Turan sava?lar?d?r. Bu destana göre en büyük Turan kahraman? önce ?ehzade sonra hükümdar olan Efrasyap’t?r. ?ehname’deki Alp Er Tunga ile ilgili bilgiler ?öyle özetlenebilir: “Turan ?ehzadesi Efrasyap babas?n?n iste?i üzerine ?ran’a harp açt?. iki ordu Dihistan’da kar??la?t?lar. Boyu servi, gö?sü ve kollar? arslan gibi ve fil kadar kuvvetli olan Efrasyap, iranl?’lar? yendi. iran padi?ah? Efrasyap’a esir dü?tü. ?ran’?n ilk intikam?n? o zaman ?ran’a ba?l? olan Kabil Padi?ah? Zal ald?. Zal ba?ar?l? olmas?na ra?men ?ran ?ah?n?n öldürülmesini engelleyemedi.

Efrasyab ?ran’? ele geçirmek için yeni bir sava? açt?. ?ran’?n yeti?tirdi?i en büyük kahramanlardan Zal o?lu Rüstem Efrasyab’?n üzerine yürüdü.. Efrasyab ile Zal o?lu Rüstem aras?nda bitmez tükenmez sava?lar yap?ld?. ?ran taht?nda bulunan Keykâvus, hem o?lu Siyavu?’u hem de Zal o?lu Rüstem’i dar?ltt?. Siyavu? Efrasyap’a s???nd? . Siyavu?’un Turan’da bulundu?u s?rada evlendi?i Türk beyi Piran’?n k?z?ndan bir o?lu oldu. Siyavu? o?luna babas? Keyhusrev’in ad?n? verdi.

Efrasyab uzun y?llar Turan’da hükümdarl?k etti. ?ran’lalar Siyavu?’un o?lu Keyhusrev’i kaç?rarark iran taht?na oturttular. Keyhusrev Zalo?lu Rüstem’le i?birli?i yapt? ve Turan ordular?n? yendi. Keyhusrev ile Efrasyap defalarca sava?t?lar. Sonunda ordusuz kalan Efrasyap Keyhusrev’in adamlar? taraf?ndan öldürüldü.

?ehnamede Efrasyap ad?yla an?lan Turan hükümdar? Alp Er Tunga’n?n ?ran hükümdarlar?na s?k s?k yenildi?i anlat?lmaktad?r. Ancak iran Turan sava?lar?nda iran hükümdarlar? sürekli de?i?mi? 140 y?l ya?ad??? rivayet edilen Alp Er Tunga ise mücadeleye devam etmi?tir. Bu durum Efrasyap’?n ba?ar?s?z olmad???n? gösterir. Gerçek destan metni bulundu?u takdirde bu destanla ilgili daha sa?l?kl? de?erlendirmeler yap?labilir.

Kaynaklar: Edebiyatforumu.com
« Son Düzenleme: 05 Temmuz 2009, 21:30:48 Gönderen: SevaL_24 »

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
SimplePortal 2.3.7 © 2008-2020, SimplePortal