Deprecated: Array and string offset access syntax with curly braces is deprecated in /var/www/uzumbaba.com/public_html/forum/Sources/Subs.php on line 3889
T.C.1982 Anayasas? - sayfa 2 - Siyaset Bölümü -

GÜNDEME GENEL BAKI? > Siyaset Bölümü

T.C.1982 Anayasas?

<< < (2/4) > >>

Mod_seval:
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Siyasî Haklar ve Ödevler

I. Türk vatanda?l???

MADDE 66.– Türk Devletine vatanda?l?k ba?? ile ba?l? olan herkes Türktür.

Türk baban?n veya Türk anan?n çocu?u Türktür. (Son cümle mülga: 3.10.2001-4709/23 md.)

Vatanda?l?k, kanunun gösterdi?i ?artlarla kazan?l?r ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir.

Hiçbir Türk, vatana ba?l?l?kla ba?da?mayan bir eylemde bulunmad?kça vatanda?l?ktan ç?kar?lamaz.

Vatanda?l?ktan ç?karma ile ilgili karar ve i?lemlere kar?? yarg? yolu kapat?lamaz.

II. Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma haklar?

MADDE 67.– Vatanda?lar, kanunda gösterilen ?artlara uygun olarak, seçme, seçilme ve ba??ms?z olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamas?na kat?lma hakk?na sahiptir.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/5 md.) Seçimler ve halkoylamas? serbest, e?it, gizli, tek dereceli, genel oy, aç?k say?m ve döküm esaslar?na göre, yarg? yönetim ve denetimi alt?nda yap?l?r. Ancak, yurt d???nda bulunan Türk vatanda?lar?n?n oy hakk?n? kullanabilmeleri amac?yla kanun, uygulanabilir tedbirleri belirler.

(De?i?ik: 17.5.1987-3361/1 md.; 23.7.1995-4121/5 md.) Onsekiz ya??n? dolduran her Türk vatanda?? seçme ve halkoylamas?na kat?lma haklar?na sahiptir.

Bu haklar?n kullan?lmas? kanunla düzenlenir.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/5 md.; 3.10.2001-4709/24 md.) Silah alt?nda bulunan er ve erba?lar ile askerî ö?renciler, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlar?nda bulunan hükümlüler oy kullanamazlar. Ceza infaz kurumlar? ve tutukevlerinde oy kullan?lmas? ve oylar?n say?m ve dökümünde seçim emniyeti aç?s?ndan al?nmas? gerekli tedbirler Yüksek Seçim Kurulu taraf?ndan tespit edilir ve görevli hâkimin yerinde yönetim ve denetimi alt?nda yap?l?r.

(Ek: 23.7.1995-4121/5 md.) Seçim kanunlar?, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini ba?da?t?racak biçimde düzenlenir.

(Ek: 3.10.2001-4709/24 md.) Seçim kanunlar?nda yap?lan de?i?iklikler, yürürlü?e girdi?i tarihten itibaren bir y?l içinde yap?lacak seçimlerde uygulanmaz.

III. Siyasî partilerle ilgili hükümler

A. Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr?lma

MADDE 68.– (De?i?ik: 23.7.1995-4121/6 md.) Vatanda?lar, siyasî parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayr?lma hakk?na sahiptir. Parti üyesi olabilmek için onsekiz ya??n? doldurmu? olmak gerekir.

Siyasî partiler, demokratik siyasî hayat?n vazgeçilmez unsurlar?d?r.

Siyasî partiler önceden izin almadan kurulurlar ve Anayasa ve kanun hükümleri içerisinde faaliyetlerini sürdürürler.

Siyasî partilerin tüzük ve programlar? ile eylemleri, Devletin ba??ms?zl???na, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü?üne, insan haklar?na, e?itlik ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenli?ine, demokratik ve lâik Cumhuriyet ilkelerine ayk?r? olamaz; s?n?f veya zümre diktatörlü?ünü veya herhangi bir tür diktatörlü?ü savunmay? ve yerle?tirmeyi amaçlayamaz; suç i?lenmesini te?vik edemez.

Hâkimler ve savc?lar, Say??tay dahil yüksek yarg? organlar? mensuplar?, kamu kurum ve kurulu?lar?n?n memur statüsündeki görevlileri, yapt?klar? hizmet bak?m?ndan i?çi niteli?i ta??mayan di?er kamu görevlileri, Silahl? Kuvvetler mensuplar? ile yüksekö?retim öncesi ö?rencileri siyasî partilere üye olamazlar.

Yüksekö?retim elemanlar?n?n siyasî partilere üye olmalar? ancak kanunla düzenlenebilir. Kanun bu elemanlar?n, siyasî partilerin merkez organlar? d???nda kalan parti görevi almalar?na cevaz veremez ve parti üyesi yüksekö?retim elemanlar?n?n yüksekö?retim kurumlar?nda uyacaklar? esaslar? belirler.

Yüksekö?retim ö?rencilerinin siyasî partilere üye olabilmelerine ili?kin esaslar kanunla düzenlenir.

Siyasî partilere, Devlet, yeterli düzeyde ve hakça malî yard?m yapar. Partilere yap?lacak yard?m?n, alacaklar? üye aidat?n?n ve ba???lar?n tabi oldu?u esaslar kanunla düzenlenir.

B. Siyasî partilerin uyacaklar? esaslar

MADDE 69.– (De?i?ik: 23.7.1995-4121/7 md.) Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çal??malar? demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanmas? kanunla düzenlenir.

Siyasî partiler, ticarî faaliyetlere giri?emezler.

Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlar?na uygun olmas? gereklidir. Bu kural?n uygulanmas? kanunla düzenlenir. Anayasa Mahkemesince siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunlu?unun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve ayk?r?l?k halinde uygulanacak yapt?r?mlar kanunda gösterilir. Anayasa Mahkemesi, bu denetim görevini yerine getirirken Say??taydan yard?m sa?lar. Anayasa Mahkemesinin bu denetim sonunda verece?i kararlar kesindir.

Siyasî partilerin kapat?lmas?, Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?s?n?n açaca?? dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara ba?lan?r.

Bir siyasî partinin tüzü?ü ve program?n?n 68 inci maddenin dördüncü f?kras? hükümlerine ayk?r? bulunmas? halinde temelli kapatma karar? verilir.

Bir siyasî partinin 68 inci maddenin dördüncü f?kras? hükümlerine ayk?r? eylemlerinden ötürü temelli kapat?lmas?na, ancak, onun bu nitelikteki fiillerin i?lendi?i bir odak haline geldi?inin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi halinde karar verilir. (Ek cümle: 3.10.2001-4709/25 md.) Bir siyasî parti, bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yo?un bir ?ekilde i?lendi?i ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel ba?kan veya merkez karar veya yönetim organlar? veya Türkiye Büyük Millet Meclisindeki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca z?mnen veya aç?kça benimsendi?i yahut bu fiiller do?rudan do?ruya an?lan parti organlar?nca kararl?l?k içinde i?lendi?i takdirde, söz konusu fiillerin oda?? haline gelmi? say?l?r.

(Ek: 3.10.2001-4709/25 md.) Anayasa Mahkemesi, yukar?daki f?kralara göre temelli kapatma yerine, dava konusu fiillerin a??rl???na göre ilgili siyasî partinin Devlet yard?m?ndan k?smen veya tamamen yoksun b?rak?lmas?na karar verebilir.

Temelli kapat?lan bir parti bir ba?ka ad alt?nda kurulamaz.

Bir siyasî partinin temelli kapat?lmas?na beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucular? dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ili?kin kesin karar?n?n Resmî Gazetede gerekçeli olarak yay?mlanmas?ndan ba?layarak be? y?l süreyle bir ba?ka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar.

Yabanc? devletlerden, uluslararas? kurulu?lardan ve Türk uyruklu?unda olmayan gerçek ve tüzelki?ilerden maddî yard?m alan siyasî partiler temelli olarak kapat?l?r.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/25 md.) Siyasî partilerin kurulu? ve çal??malar?, denetlenmeleri, kapat?lmalar? ya da Devlet yard?m?ndan k?smen veya tamamen yoksun b?rak?lmalar? ile siyasî partilerin ve adaylar?n seçim harcamalar? ve usulleri yukar?daki esaslar çerçevesinde kanunla düzenlenir.

IV. Kamu hizmetlerine girme hakk?

A. Hizmete girme

MADDE 70.– Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakk?na sahiptir.

Hizmete al?nmada, görevin gerektirdi?i niteliklerden ba?ka hiçbir ay?r?m gözetilemez.

B. Mal bildirimi

MADDE 71.– Kamu hizmetine girenlerin mal bildiriminde bulunmalar? ve bu bildirimlerin tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir. Yasama ve yürütme organlar?nda görev alanlar, bundan istisna edilemez.

V. Vatan hizmeti

MADDE 72.– Vatan hizmeti, her Türkün hakk? ve ödevidir. Bu hizmetin Silahl? Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne ?ekilde yerine getirilece?i veya getirilmi? say?laca?? kanunla düzenlenir.

VI. Vergi ödevi

MADDE 73.– Herkes, kamu giderlerini kar??lamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli da??l?m?, maliye politikas?n?n sosyal amac?d?r.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, de?i?tirilir veya kald?r?l?r.

Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muafl?k, istisnalar ve indirimleriyle oranlar?na ili?kin hükümlerinde kanunun belirtti?i yukar? ve a?a?? s?n?rlar içinde de?i?iklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.

VII. Dilekçe hakk?

MADDE 74.– (De?i?ik: 3.10.2001-4709/26 md.) Vatanda?lar ve kar??l?kl?l?k esas? gözetilmek kayd?yla Türkiye’de ikamet eden yabanc?lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve ?ikâyetleri hakk?nda, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz? ile ba?vurma hakk?na sahiptir.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/26 md.) Kendileriyle ilgili ba?vurmalar?n sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz?l? olarak bildirilir.

Bu hakk?n kullan?lma biçimi kanunla düzenlenir.

 

ÜÇÜNCÜ KISIM

Cumhuriyetin Temel Organlar?

 

B?R?NC? BÖLÜM

Yasama

I. Türkiye Büyük Millet Meclisi

A. Kurulu?u

MADDE 75.– (De?i?ik: 17.5.1987 - 3361/2 md; 23.7.1995 - 4121/8 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen be?yüzelli milletvekilinden olu?ur.

B. Milletvekili seçilme yeterlili?i

MADDE 76.– (De?i?ik: 13.10.2006 – 5551/1 md.) Yirmibe? ya??n? dolduran her Türk milletvekili seçilebilir.

(De?i?ik : 27.12.2002 - 4777/1 md.) En az ilkokul mezunu olmayanlar, k?s?tl?lar, yükümlü oldu?u askerlik hizmetini yapmam?? olanlar, kamu hizmetinden yasakl?lar, taksirli suçlar hariç toplam bir y?l veya daha fazla hapis ile a??r hapis cezas?na hüküm giymi? olanlar; zimmet, ihtilâs, irtikâp, rü?vet, h?rs?zl?k, doland?r?c?l?k, sahtecilik, inanc? kötüye kullanma, dolanl? iflas gibi yüz k?zart?c? suçlarla, kaçakç?l?k, resmî ihale ve al?m sat?mlara fesat kar??t?rma, Devlet s?rlar?n? aç??a vurma, terör eylemlerine kat?lma ve bu gibi eylemleri tahrik ve te?vik suçlar?ndan biriyle hüküm giymi? olanlar, affa u?ram?? olsalar bile milletvekili seçilemezler.

Hâkimler ve savc?lar, yüksek yarg? organlar? mensuplar?, yüksekö?retim kurumlar?ndaki ö?retim elemanlar?, Yüksekö?retim Kurulu üyeleri, kamu kurum ve kurulu?lar?n?n memur statüsündeki görevlileri ile yapt?klar? hizmet bak?m?ndan i?çi niteli?i ta??mayan di?er kamu görevlileri ve Silahl? Kuvvetler mensuplar?, görevlerinden çekilmedikçe, aday olamazlar ve milletvekili seçilemezler.

C. Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçim dönemi

MADDE 77.– (De?i?ik: 31.5.2007 - 5678/1 md) Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçimleri dört y?lda bir yap?l?r.

Meclis, bu süre dolmadan seçimin yenilenmesine karar verebilece?i gibi, Anayasada belirtilen ?artlar alt?nda Cumhurba?kan?nca verilecek karara göre de seçimler yenilenir. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir.

Yenilenmesine karar verilen Meclisin yetkileri, yeni Meclisin seçilmesine kadar sürer.

D. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin geriye b?rak?lmas? ve ara seçimleri

MADDE 78.– Sava? sebebiyle yeni seçimlerin yap?lmas?na imkân görülmezse, Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimlerin bir y?l geriye b?rak?lmas?na karar verebilir.

Geri b?rakma sebebi ortadan kalkmam??sa, erteleme karar?ndaki usule göre bu i?lem tekrarlanabilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde bo?alma olmas? halinde, ara seçime gidilir. Ara seçim, her seçim döneminde bir defa yap?l?r ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Ancak, bo?alan üyeliklerin say?s?, üye tamsay?s?n?n yüzde be?ini buldu?u hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yap?lmas?na karar verilir.

Genel seçimlere bir y?l kala, ara seçimi yap?lamaz.

(Ek : 27.12.2002 - 4777/2 md.) Yukar?da yaz?l? hallerden ayr? olarak, bir ilin veya seçim çevresinin, Türkiye Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmamas? halinde, bo?almay? takip eden doksan günden sonraki ilk Pazar günü ara seçim yap?l?r. Bu f?kra gere?i yap?lacak seçimlerde Anayasan?n 127 nci maddesinin üçüncü f?kras? hükmü uygulanmaz.

E. Seçimlerin genel yönetim ve denetimi

MADDE 79.– Seçimler, yarg? organlar?n?n genel yönetim ve denetimi alt?nda yap?l?r.

Seçimlerin ba?lamas?ndan bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlü?ü ile ilgili bütün i?lemleri yapma ve yapt?rma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konular?yla ilgili bütün yolsuzluklar?, ?ikâyet ve itirazlar? inceleme ve kesin karara ba?lama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklar?n? kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Yüksek Seçim Kurulunun kararlar? aleyhine ba?ka bir mercie ba?vurulamaz.

Yüksek Seçim Kurulunun ve di?er seçim kurullar?n?n görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.

Yüksek Seçim Kurulu yedi as?l ve dört yedek üyeden olu?ur. Üyelerin alt?s? Yarg?tay, be?i Dan??tay Genel Kurullar?nca kendi üyeleri aras?ndan üye tamsay?lar?n?n salt ço?unlu?unun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler, salt ço?unluk ve gizli oyla aralar?ndan bir ba?kan ve bir ba?kanvekili seçerler.

Yüksek Seçim Kuruluna Yarg?tay ve Dan??taydan seçilmi? üyeler aras?ndan ad çekme ile iki?er yedek üye ayr?l?r. Yüksek Seçim Kurulu Ba?kan? ve Ba?kan-vekili ad çekmeye girmezler.

Anayasa de?i?ikliklerine ili?kin kanunlar?n halkoyuna sunulmas? i?lemlerinin genel yönetim ve denetimi de milletvekili seçimlerinde uygulanan hükümlere göre olur.

(De?i?ik: 31.5.2007 - 5678/2 md) Anayasa de?i?ikliklerine ili?kin kanunlar?n halkoyuna sunulmas?, Cumhurba?kan?n?n halk taraf?ndan seçilmesi, i?lemlerinin genel yönetim ve denetimi de milletvekili seçimlerinde uygulanan hükümlere göre olur.

Mod_seval:
F. Üyelikle ilgili hükümler

1. Milletin temsili

MADDE 80.– Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri de?il, bütün Milleti temsil ederler.

2. Andiçme

MADDE 81.– Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, göreve ba?larken a?a??daki ?ekilde andiçerler :

“Devletin varl??? ve ba??ms?zl???n?, vatan?n ve milletin bölünmez bütünlü?ünü, milletin kay?ts?z ve ?arts?z egemenli?ini koruyaca??ma; hukukun üstünlü?üne, demokratik ve lâik Cumhuriyete ve Atatürk ilke ve ink?laplar?na ba?l? kalaca??ma; toplumun huzur ve refah?, millî dayan??ma ve adalet anlay??? içinde herkesin insan haklar?ndan ve temel hürriyetlerden yararlanmas? ülküsünden ve Anayasaya sadakattan ayr?lmayaca??ma; büyük Türk Milleti önünde namusum ve ?erefim üzerine andiçerim.”

 3. Üyelikle ba?da?mayan i?ler

MADDE 82.– Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Devlet ve di?er kamu tüzelki?ilerinde ve bunlara ba?l? kurulu?larda; Devletin veya di?er kamu tüzelki?ilerinin do?rudan do?ruya ya da dolayl? olarak kat?ld??? te?ebbüs ve ortakl?klarda; özel gelir kaynaklar? ve özel imkânlar? kanunla sa?lanm?? kamu yarar?na çal??an derneklerin ve Devletten yard?m sa?layan ve vergi muafiyeti olan vak?flar?n, kamu kurumu niteli?indeki meslek kurulu?lar? ile sendikalar ve bunlar?n üst kurulu?lar?n?n ve kat?ld?klar? te?ebbüs veya ortakl?klar?n yönetim ve denetim kurullar?nda görev alamazlar, vekili olamazlar, herhangi bir taahhüt i?ini do?rudan veya dolayl? olarak kabul edemezler, temsilcilik ve hakemlik yapamazlar.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, yürütme organ?n?n teklif, inha, atama veya onamas?na ba?l? resmî veya özel herhangi bir i?le görevlendirilemezler. Bir üyenin belli konuda ve alt? ay? a?mamak üzere Bakanlar Kurulunca verilecek geçici bir görevi kabul etmesi, Meclisin karar?na ba?l?d?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeli?i ile ba?da?mayan di?er görev ve i?ler kanunla düzenlenir.

4. Yasama dokunulmazl???

MADDE 83.– Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Meclis çal??malar?ndaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri dü?üncelerden, o oturumdaki Ba?kanl?k Divan?n?n teklifi üzerine Meclisce ba?ka bir karar al?nmad?kça bunlar? Meclis d???nda tekrarlamak ve aç??a vurmaktan sorumlu tutulamazlar.

Seçimden önce veya sonra bir suç i?ledi?i ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin karar? olmad?kça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yarg?lanamaz. A??r cezay? gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soru?turmas?na ba?lan?lm?? olmak kayd?yla Anayasan?n 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün d???ndad?r. Ancak, bu halde yetkili makam, durumu hemen ve do?rudan do?ruya Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirmek zorundad?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi hakk?nda, seçiminden önce veya sonra verilmi? bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik s?fat?n?n sona ermesine b?rak?l?r; üyelik süresince zamana??m? i?lemez.

Tekrar seçilen milletvekili hakk?nda soru?turma ve kovu?turma, Meclisin yeniden dokunulmazl???n? kald?rmas?na ba?l?d?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisindeki siyasî parti gruplar?nca, yasama dokunulmazl??? ile ilgili görü?me yap?lamaz ve karar al?namaz.

5. Milletvekilli?inin dü?mesi

MADDE 84.– (De?i?ik: 23.7.1995 - 4121/9 md.) ?stifa eden milletvekilinin milletvekilli?inin dü?mesi, istifan?n geçerli oldu?u Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanl?k Divan?nca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca kararla?t?r?l?r.

Milletvekilli?inin kesin hüküm giyme veya k?s?tlanma halinde dü?mesi, bu husustaki kesin mahkeme karar?n?n Genel Kurula bildirilmesiyle olur.

82 nci maddeye göre milletvekilli?iyle ba?da?mayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ?srar eden milletvekilinin milletvekilli?inin dü?mesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir.

Meclis çal??malar?na özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam be? birle?im günü kat?lmayan milletvekilinin milletvekilli?inin dü?mesine, durumun Meclis Ba?kanl?k Divan?nca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?unun oyuyla karar verilebilir.

Partisinin temelli kapat?lmas?na beyan ve eylemleriyle sebep oldu?u Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ili?kin kesin karar?nda belirtilen milletvekilinin milletvekilli?i, bu karar?n Resmî Gazetede gerekçeli olarak yay?mland??? tarihte sona erer. Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanl??? bu karar?n gere?ini derhal yerine getirip Genel Kurula bilgi sunar.

6. ?ptal istemi

MADDE 85.– (De?i?ik: 23.7.1995 - 4121/10 md.) Yasama dokunulmazl???n?n kald?r?lmas?na veya milletvekilli?inin dü?mesine 84 üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü f?kralar?na göre karar verilmi? olmas? hallerinde, Meclis Genel Kurulu karar?n?n al?nd??? tarihten ba?layarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili veya bir di?er milletvekili, karar?n, Anayasaya, kanuna veya ?çtüzü?e ayk?r?l??? iddias?yla iptali için Anayasa Mahkemesine ba?vurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbe? gün içerisinde kesin karara ba?lar.

 7. Ödenek ve yolluklar

MADDE 86.– (De?i?ik: 21.11.2001-4720/1 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin ödenek, yolluk ve emeklilik i?lemleri kanunla düzenlenir. Ödene?in ayl?k tutar?, en yüksek Devlet memurunun almakta oldu?u miktar?, yolluk da ödenek miktar?n?n yar?s?n? a?amaz. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri ile bunlar?n emeklileri T.C. Emekli Sand??? ile ilgilendirilirler ve üyeli?i sona erenlerin istekleri halinde ilgileri devam eder.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine ödenecek ödenek ve yolluklar, kendilerine T.C. Emekli Sand??? taraf?ndan ba?lanan emekli ayl??? ve benzeri ödemelerin kesilmesini gerektirmez.

Ödenek ve yolluklar?n en çok üç ayl??? önceden ödenebilir.

II. Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri

A. Genel olarak

MADDE 87.– (De?i?ik: 3.10.2001-4709/28 md.; 7.5.2004-5170/6 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, de?i?tirmek ve kald?rmak; Bakanlar Kurulunu ve bakanlar? denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname ç?karma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesap kanun tasar?lar?n? görü?mek ve kabul etmek; para bas?lmas?na ve sava? ilân?na karar vermek; milletleraras? andla?malar?n onaylanmas?n? uygun bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n be?te üç ço?unlu?unun karar? ile genel ve özel af ilân?na ve Anayasan?n di?er maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir.

B. Kanunlar?n teklif edilmesi ve görü?ülmesi

MADDE 88.– Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir.

Kanun tasar? ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görü?ülme usul ve esaslar? ?çtüzükle düzenlenir.

C. Kanunlar?n Cumhurba?kan?nca yay?mlanmas?

MADDE 89.– Cumhurba?kan?, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunlar? onbe? gün içinde yay?mlar.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/29 md.) Yay?mlanmas?n? k?smen veya tamamen uygun bulmad??? kanunlar?, bir daha görü?ülmek üzere, bu hususta gösterdi?i gerekçe ile birlikte ayn? süre içinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. Cumhurba?kan?nca k?smen uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan maddeleri görü?ebilir. Bütçe kanunlar? bu hükme tâbi de?ildir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu aynen kabul ederse, kanun Cumhurba?kan?nca yay?mlan?r; Meclis, geri gönderilen kanunda yeni bir de?i?iklik yaparsa, Cumhurba?kan? de?i?tirilen kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir.

Anayasa de?i?ikliklerine ili?kin hükümler sakl?d?r.

D. Milletleraras? andla?malar? uygun bulma

MADDE 90.– Türkiye Cumhuriyeti ad?na yabanc? devletlerle ve milletleraras? kurulu?larla yap?lacak andla?malar?n onaylanmas?, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamay? bir kanunla uygun bulmas?na ba?l?d?r.

Ekonomik, ticarî veya teknik ili?kileri düzenleyen ve süresi bir y?l? a?mayan andla?malar, Devlet Maliyesi bak?m?ndan bir yüklenme getirmemek, ki?i hallerine ve Türklerin yabanc? memleketlerdeki mülkiyet haklar?na dokunmamak ?art?yla, yay?mlanma ile yürürlü?e konabilir. Bu takdirde bu andla?malar, yay?mlar?ndan ba?layarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.

Milletleraras? bir andla?maya dayanan uygulama andla?malar? ile kanunun verdi?i yetkiye dayan?larak yap?lan ekonomik, ticarî, teknik veya idarî andla?ma-lar?n Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunmas? zorunlu?u yoktur; ancak, bu f?kraya göre yap?lan ekonomik, ticarî veya özel ki?ilerin haklar?n? ilgilendiren andla?malar, yay?mlanmadan yürürlü?e konulamaz.

Türk kanunlar?na de?i?iklik getiren her türlü andla?malar?n yap?lmas?nda birinci f?kra hükmü uygulan?r.

Usulüne göre yürürlü?e konulmu? milletleraras? andla?malar kanun hükmündedir. Bunlar hakk?nda Anayasaya ayk?r?l?k iddias? ile Anayasa Mahkemesine ba?vurulamaz. (Ek: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlü?e konulmu? temel hak ve özgürlüklere ili?kin milletleraras? andla?malarla kanunlar?n ayn? konuda farkl? hükümler içermesi nedeniyle ç?kabilecek uyu?mazl?klarda milletleraras? andla?ma hükümleri esas al?n?r.

E. Kanun hükmünde kararname ç?karma yetkisi verme

MADDE 91.– Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ç?karma yetkisi verebilir. Ancak s?k?yönetim ve ola?anüstü haller sakl? kalmak üzere, Anayasan?n ikinci k?sm?n?n birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, ki?i haklar? ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez.

Yetki kanunu, ç?kar?lacak kanun hükmünde kararnamenin, amac?n?, kapsam?n?, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla kararname ç?kar?l?p ç?kar?lamayaca??n? gösterir.

Bakanlar Kurulunun istifas?, dü?ürülmesi veya yasama döneminin bitmesi, belli süre için verilmi? olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.

Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan süre bitiminden önce onaylanmas? s?ras?nda, yetkinin son buldu?u veya süre bitimine kadar devam etti?i de belirtilir.

S?k?yönetim ve ola?anüstü hallerde, Cumhurba?kan?n?n Ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname ç?karmas?na ili?kin hükümler sakl?d?r.

Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yay?mland?klar? gün yürürlü?e girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki bir tarih de gösterilebilir.

Kararnameler, Resmî Gazetede yay?mland?klar? gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.

Yetki kanunlar? ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler, Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonlar? ve Genel Kurulunda öncelikle ve ivedikle görü?ülür.

Yay?mland?klar? gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu karar?n Resmî Gazetede yay?mland??? tarihte, yürürlükten kalkar. De?i?tirilerek kabul edilen kararnamelerin de?i?tirilmi? hükümleri, bu de?i?ikliklerin Resmî Gazetede yay?mland??? gün yürürlü?e girer.

F. Sava? hali ilân? ve silahl? kuvvet kullan?lmas?na izin verme

MADDE 92.– Milletleraras? hukukun me?rû sayd??? hallerde sava? hali ilân?na ve Türkiye’nin taraf oldu?u milletleraras? andla?malar?n veya milletleraras? nezaket kurallar?n?n gerektirdi?i haller d???nda, Türk Silahl? Kuvvetlerinin yabanc? ülkelere gönderilmesine veya yabanc? silahl? kuvvetlerin Türkiye’de bulunmas?na izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahl? sald?r?ya u?ramas? ve bu sebeple silahl? kuvvet kullan?lmas?na derhal karar verilmesinin kaç?n?lmaz olmas? halinde Cumhurba?kan? da, Türk Silahl? Kuvvetlerinin kullan?lmas?na karar verebilir.

III. Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler

A. Toplanma ve tatil

MADDE 93.– (De?i?ik birinci f?kra: 23.7.1995 - 4121/11 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi, her y?l Ekim ay?n?n ilk günü kendili?inden toplan?r.

Meclis, bir yasama y?l?nda en çok üç ay tatil yapabilir; ara verme veya tatil s?ras?nda, do?rudan do?ruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, Cumhurba?kan?nca toplant?ya ça?r?l?r.

Meclis Ba?kan? da do?rudan do?ruya veya üyelerin be?te birinin yaz?l? istemi üzerine, Meclisi toplant?ya ça??r?r.

Ara verme veya tatil s?ras?nda toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisinde, öncelikle bu toplant?y? gerektiren konu görü?ülmeden ara verme veya tatile devam edilemez.

B. Ba?kanl?k Divan?

MADDE 94.– Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ba?kanl?k Divan?, Meclis üyeleri aras?ndan seçilen Meclis Ba?kan?, Ba?kanvekilleri, Kâtip Üyeler ve ?dare Amirlerinden olu?ur.

Ba?kanl?k Divan?, Meclisteki siyasî parti gruplar?n?n üye say?s? oran?nda Divana kat?lmalar?n? sa?layacak ?ekilde kurulur. Siyasî parti gruplar? Ba?kanl?k için aday gösteremezler.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanl?k Divan? için, bir yasama döneminde iki seçim yap?l?r. ?lk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç y?ld?r.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/30 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan adaylar?, meclis üyeleri içinden, Meclisin topland??? günden itibaren be? gün içinde, Ba?kanl?k Divan?na bildirilir. Ba?kan seçimi gizli oyla yap?l?r. ?lk iki oylamada üye tamsay?s?n?n üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?u aran?r. Üçüncü oylamada salt ço?unluk sa?lanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yap?l?r; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, Ba?kan seçilmi? olur. Ba?kan seçimi, aday gösterme süresinin bitiminden itibaren, be? gün içinde tamamlan?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanvekillerinin, Kâtip Üyelerinin ve ?dare Amirlerinin adedi, seçim nisab?, oylama say?s? ve usulleri, Meclis ?çtüzü?ünde belirlenir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan?, Ba?kanvekilleri, üyesi bulunduklar? siyasî partinin veya parti grubunun Meclis içinde veya d???ndaki faaliyetlerine; görevlerinin gere?i olan haller d???nda, Meclis tart??malar?na kat?lamazlar; Ba?kan ve oturumu yöneten Ba?kanvekili oy kullanamazlar.

C. ?çtüzük, siyasî parti gruplar? ve kolluk i?leri

MADDE 95.– Türkiye Büyük Millet Meclisi, çal??malar?n?, kendi yapt??? ?çtüzük hükümlerine göre yürütür.

?çtüzük hükümleri, siyasî parti gruplar?n?n, Meclisin bütün faaliyetlerine üye say?s? oran?nda kat?lmalar?n? sa?layacak yolda düzenlenir. Siyasî parti gruplar?, en az yirmi üyeden meydana gelir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütün bina, tesis, eklenti ve arazisinde kolluk ve yönetim hizmetleri Meclis Ba?kanl??? eliyle düzenlenir ve yürütülür. Emniyet ve di?er kolluk hizmetleri için yeteri kadar kuvvet ilgili makamlarca Meclis Ba?kanl???na tahsis edilir.

D. Toplant? ve karar yeter say?s?

 Madde 96 – (De?i?ik birinci f?kra: 31/5/2007-5678/3 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapaca?? seçimler dahil bütün i?lerinde üye tamsay?s?n?n en az üçte biri ile toplan?r. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasada ba?kaca bir hüküm yoksa toplant?ya kat?lanlar?n salt ço?unlu?u ile karar verir; ancak karar yeter say?s? hiçbir ?ekilde üye tamsay?s?n?n dörtte birinin bir fazlas?ndan az olamaz.

Bakanlar Kurulu üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin kat?lamad?klar? oturumlar?nda, kendileri yerine oy kullanmak üzere bir bakana yetki verebilirler. Ancak bir bakan kendi oyu ile birlikte en çok iki oy kullanabilir.

E. Görü?melerin aç?kl??? ve yay?mlanmas?

MADDE 97.– Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundaki görü?meler aç?kt?r ve tutanak dergisinde tam olarak yay?mlan?r.

Türkiye Büyük Millet Meclisi ?çtüzük hükümlerine göre kapal? oturumlar yapabilir, bu oturumlardaki görü?melerin yay?m? Türkiye Büyük Millet Meclisi karar?na ba?l?d?r.

Meclisteki aç?k görü?melerin, o oturumdaki Ba?kanl?k Divan?n?n teklifi üzerine Meclisce ba?kaca bir karar al?nmad?kça, her türlü vas?ta ile yay?m? serbesttir.

IV. Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yollar?

A. Genel olarak

MADDE 98.– Türkiye Büyük Millet Meclisi soru, Meclis ara?t?rmas?, genel görü?me, gensoru ve Meclis soru?turmas? yollar?yla denetleme yetkisini kullan?r.

Soru, Bakanlar Kurulu ad?na, sözlü veya yaz?l? olarak cevapland?r?lmak üzere Ba?bakan veya bakanlardan bilgi istemekten ibarettir.

Meclis ara?t?rmas?, belli bir konuda bilgi edinilmek için yap?lan incelemeden ibarettir.

Genel görü?me, toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda görü?ülmesidir.

Soru, Meclis ara?t?rmas? ve genel görü?me ile ilgili önergelerin verilme ?ekli, içeri?i ve kapsam? ile cevapland?r?lma, görü?me ve ara?t?rma yöntemleri Meclis ?çtüzü?ü ile düzenlenir.

B. Gensoru

MADDE 99.– Gensoru önergesi, bir siyasî parti grubu ad?na veya en az yirmi milletvekilinin imzas?yla verilir.

Gensoru önergesi, verili?inden sonraki üç gün içinde bast?r?larak üyelere da??t?l?r; da??t?lmas?ndan itibaren on gün içinde gündeme al?n?p al?nmayaca?? görü?ülür. Bu görü?mede, ancak önerge sahiplerinden biri, siyasî parti gruplar? ad?na birer milletvekili, Bakanlar Kurulu ad?na Ba?bakan veya bir bakan konu?abilir.

Gündeme alma karar?yla birlikte, gensorunun görü?ülme günü de belli edilir; ancak, gensorunun görü?ülmesi, gündeme alma karar?n?n verildi?i tarihten ba?layarak iki gün geçmedikçe yap?lamaz ve yedi günden sonraya b?rak?lamaz.

Gensoru görü?meleri s?ras?nda üyelerin veya gruplar?n verecekleri gerekçeli güvensizlik önergeleri veya Bakanlar Kurulunun güven iste?i, bir tam gün geçtikten sonra oylan?r.

Bakanlar Kurulunun veya bir bakan?n dü?ürülebilmesi, üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?uyla olur; oylamada yaln?z güvensizlik oylar? say?l?r.

Meclis çal??malar?n?n dengeli olarak yürütülmesi amac?na ve yukar?daki ilkelere uygun olmak kayd?yla gensoru ile ilgili di?er hususlar ?çtüzükte belirlenir.

C. Meclis soru?turmas?

MADDE 100.– (De?i?ik: 3.10.2001-4709/31 md.) Ba?bakan veya bakanlar hakk?nda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n en az onda birinin verece?i önerge ile, soru?turma aç?lmas? istenebilir. Meclis, bu istemi en geç bir ay içinde görü?ür ve gizli oyla karara ba?lar.

Soru?turma aç?lmas?na karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasî partilerin, güçleri oran?nda komisyona verebilecekleri üye say?s?n?n üç kat? olarak gösterecekleri adaylar aras?ndan her parti için ayr? ayr? ad çekme suretiyle kurulacak onbe? ki?ilik bir komisyon taraf?ndan soru?turma yap?l?r. Komisyon, soru?turma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclise sunar. Soru?turman?n bu sürede bitirilememesi halinde, komisyona iki ayl?k yeni ve kesin bir süre verilir. (Ek cümle: 3.10.2001-4709/31 md.) Bu süre içinde raporun Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kanl???na teslimi zorunludur.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/31 md.) Rapor Ba?kanl??a verildi?i tarihten itibaren on gün içinde da??t?l?r, da??t?m?ndan itibaren on gün içinde görü?ülür ve gerek görüldü?ü takdirde ilgilinin Yüce Divana sevkine karar verilir. Yüce Divana sevk karar? ancak üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?unun gizli oyuyla al?n?r.

Meclisteki siyasî parti gruplar?nda, Meclis soru?turmas? ile ilgili görü?me yap?lamaz ve karar al?namaz.

 

Mod_seval:


 ?K?NC? BÖLÜM

Yürütme

I. Cumhurba?kan?

A. Nitelikleri ve tarafs?zl???

A. Nitelikleri ve tarafs?zl???

MADDE 101.- (De?i?ik: 31/5/2007-5678/4 md.) Cumhurba?kan?, k?rk ya??n? doldurmu? ve yüksek ö?renim yapm?? Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterli?ine sahip Türk vatanda?lar? aras?ndan, halk taraf?ndan seçilir.

Cumhurba?kan?n?n görev süresi be? y?ld?r. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurba?kan? seçilebilir.

Cumhurba?kanl???na Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden veya Meclis d???ndan aday gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yaz?l? teklifi ile mümkündür. Ayr?ca, en son yap?lan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplam? birlikte hesapland???nda yüzde onu geçen siyasi partiler ortak aday gösterebilir.

Cumhurba?kan? seçilenin, varsa partisi ile ili?i?i kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeli?i sona erer.

 

B. Seçimi

MADDE 102.- (De?i?ik: 31/5/2007-5678/5 md.) Cumhurba?kan? seçimi, Cumhurba?kan?n?n görev süresinin dolmas?ndan önceki altm?? gün içinde; makam?n herhangi bir sebeple bo?almas? halinde ise bo?almay? takip eden altm?? gün içinde tamamlan?r.

Genel oyla yap?lacak seçimde, geçerli oylar?n salt ço?unlu?unu alan aday Cumhurba?kan? seçilmi? olur. ?lk oylamada bu ço?unluk sa?lanamazsa, bu oylamay? izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yap?l?r. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy alm?? bulunan iki aday kat?l?r ve geçerli oylar?n ço?unlu?unu alan aday Cumhurba?kan? seçilmi? olur.

?kinci oylamaya kat?lmaya hak kazanan adaylardan birinin ölümü veya seçilme yeterli?ini kaybetmesi halinde; ikinci oylama, bo?alan adayl???n birinci oylamadaki s?raya göre ikame edilmesi suretiyle yap?l?r. ?kinci oylamaya tek aday?n kalmas? halinde, bu oylama referandum ?eklinde yap?l?r. Aday, geçerli oylar?n ço?unlu?unu ald??? takdirde Cumhurba?kan? seçilmi? olur.

Cumhurba?kan? göreve ba?lay?ncaya kadar görev süresi dolan Cumhurba?kan?n?n görevi devam eder.

Cumhurba?kanl??? seçimine ili?kin usûl ve esaslar kanunla düzenlenir.
 

C. Andiçmesi

MADDE 103.– Cumhurba?kan?, görevine ba?larken Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde a?a??daki ?ekilde andiçer :

“Cumhurba?kan? s?fat?yla, Devletin varl??? ve ba??ms?zl???n?, vatan?n ve milletin bölünmez bütünlü?ünü, milletin kay?ts?z ve ?arts?z egemenli?ini koruyaca??ma, Anayasaya, hukukun üstünlü?üne, demokrasiye, Atatürk ilke ve ink?lâplar?na ve lâik Cumhuriyet ilkesine ba?l? kalaca??ma, milletin huzur ve refah?, millî dayan??ma ve adalet anlay??? içinde herkesin insan haklar?ndan ve temel hürriyetlerinden yararlanmas? ülküsünden ayr?lmayaca??ma, Türkiye Cumhuriyetinin ?an ve ?erefini korumak, yüceltmek ve üzerime ald???m görevi tarafs?zl?kla yerine getirmek için bütün gücümle çal??aca??ma Büyük Türk Milleti ve tarih huzurunda, namusum ve ?erefim üzerine andiçerim.”

D. Görev ve yetkileri

MADDE 104.– Cumhurba?kan? Devletin ba??d?r. Bu s?fatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birli?ini temsil eder; Anayasan?n uygulanmas?n?, Dev-let organlar?n?n düzenli ve uyumlu çal??mas?n? gözetir.

Bu amaçlarla Anayasan?n ilgili maddelerinde gösterilen ?artlara uyarak yapaca?? görev ve kullanaca?? yetkiler ?unlard?r :

a) Yasama ile ilgili olanlar :

Gerekli gördü?ü takdirde, yasama y?l?n?n ilk günü Türkiye Büyük Millet Meclisinde aç?l?? konu?mas?n? yapmak,

Türkiye Büyük Millet Meclisini gerekti?inde toplant?ya ça??rmak,

Kanunlar? yay?mlamak,

Kanunlar? tekrar görü?ülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri göndermek,

Anayasa de?i?ikliklerine ili?kin kanunlar? gerekli gördü?ü takdirde halkoyuna sunmak,

Kanunlar?n, kanun hükmündeki kararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi ?çtüzü?ünün, tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya ?ekil veya esas bak?m?ndan ayk?r? olduklar? gerekçesi ile Anayasa Mahkemesinde iptal davas? açmak,

Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek,

b) Yürütme alan?na ili?kin olanlar :

Ba?bakan? atamak ve istifas?n? kabul etmek,

Ba?bakan?n teklifi üzerine bakanlar? atamak ve görevlerine son vermek,

Gerekli gördü?ü hallerde Bakanlar Kuruluna ba?kanl?k etmek veya Bakanlar Kurulunu ba?kanl??? alt?nda toplant?ya ça??rmak,

Yabanc? devletlere Türk Devletinin temsilcilerini göndermek, Türkiye Cumhuriyetine gönderilecek yabanc? devlet temsilcilerini kabul etmek,

Milletleraras? andla?malar? onaylamak ve yay?mlamak,

Türkiye Büyük Millet Meclisi ad?na Türk Silahl? Kuvvetlerinin Ba?komutanl???n? temsil etmek,

Türk Silahl? Kuvvetlerinin kullan?lmas?na karar vermek,

Genelkurmay Ba?kan?n? atamak,

Millî Güvenlik Kurulunu toplant?ya ça??rmak,

Millî Güvenlik Kuruluna Ba?kanl?k etmek,

Ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu karar?yla s?k?yönetim veya ola?anüstü hal ilân etmek ve kanun hükmünde kararname ç?karmak,

Kararnameleri imzalamak,

Sürekli hastal?k, sakatl?k ve kocama sebebi ile belirli ki?ilerin cezalar?n? hafifletmek veya kald?rmak,

Devlet Denetleme Kurulunun üyelerini ve Ba?kan?n? atamak,

Devlet Denetleme Kuruluna inceleme, ara?t?rma ve denetleme yapt?rtmak,

Yüksekö?retim Kurulu üyelerini seçmek,

Üniversite rektörlerini seçmek,

c) Yarg? ile ilgili olanlar :

Anayasa Mahkemesi üyelerini, Dan??tay üyelerinin dörtte birini, Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?s? ve Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?vekilini, Askerî Yarg?tay üyelerini, Askerî Yüksek ?dare Mahkemesi üyelerini, Hâkimler ve Savc?lar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek.

Cumhurba?kan?, ayr?ca Anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve atama görevleri ile di?er görevleri yerine getirir ve yetkileri kullan?r.

E. Sorumluluk ve sorumsuzluk hali

MADDE 105.– Cumhurba?kan?n?n, Anayasa ve di?er kanunlarda Ba?bakan ve ilgili bakan?n imzalar?na gerek olmaks?z?n tek ba??na yapabilece?i belirtilen i?lemleri d???ndaki bütün kararlar?, Ba?bakan ve ilgili bakanlarca imzalan?r; bu kararlardan Ba?bakan ve ilgili bakan sorumludur.

Cumhurba?kan?n?n resen imzalad??? kararlar ve emirler aleyhine Anayasa Mahkemesi dahil, yarg? mercilerine ba?vurulamaz.

Cumhurba?kan?, vatana ihanetten dolay?, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsay?s?n?n en az üçte birinin teklifi üzerine, üye tamsay?s?n?n en az dörtte üçünün verece?i kararla suçland?r?l?r.

Mod_seval:
F. Cumhurba?kan?na vekillik etme

MADDE 106.– Cumhurba?kan?n?n hastal?k ve yurt d???na ç?kma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayr?lmas? hallerinde, görevine dönmesine kadar, ölüm, çekilme veya ba?ka bir sebeple Cumhurba?kanl??? makam?n?n bo?almas? halinde de yenisi seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan? Cumhurba?kanl???na vekillik eder ve Cumhurba?kan?na ait yetkileri kullan?r.

G. Cumhurba?kan? Genel Sekreterli?i

MADDE 107.– Cumhurba?kanl??? Genel Sekreterli?inin kurulu?u, te?kilat ve çal??ma esaslar?, personel atama i?lemleri Cumhurba?kanl??? kararnamesi ile düzenlenir.

H. Devlet Denetleme Kurulu

MADDE 108.– ?darenin hukuka uygunlu?unun, düzenli ve verimli ?ekilde yürütülmesinin ve geli?tirilmesinin sa?lanmas? amac?yla, Cumhurba?kanl???na ba?l? olarak kurulan Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurba?kan?n?n iste?i üzerine, tüm kamu kurum ve kurulu?lar?nda ve sermayesinin yar?s?ndan fazlas?na bu kurum ve kurulu?lar?n kat?ld??? her türlü kurulu?ta, kamu kurumu niteli?inde olan meslek kurulu?lar?nda, her düzeydeki i?çi ve i?veren meslek kurulu?lar?nda, kamuya yararl? derneklerle vak?flarda, her türlü inceleme, ara?t?rma ve denetlemeleri yapar.

Silahl? Kuvvetler ve yarg? organlar?, Devlet Denetleme Kurulunun görev alan? d???ndad?r.

Devlet Denetleme Kurulunun üyeleri ve üyeleri içinden Ba?kan?, kanunda belirlenen nitelikteki ki?iler aras?ndan, Cumhurba?kan?nca atan?r.

Devlet Denetleme Kurulunun i?leyi?i, üyelerinin görev süresi ve di?er özlük i?leri, kanunla düzenlenir.

II. Bakanlar Kurulu

A. Kurulu?

MADDE 109.– Bakanlar Kurulu, Ba?bakan ve bakanlardan kurulur.

Ba?bakan, Cumhurba?kan?nca, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri aras?ndan atan?r.

Bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya milletvekili seçilme yeterli?ine sahip olanlar aras?ndan Ba?bakanca seçilir ve Cumhurba?kan?nca atan?r; gerekti?inde Ba?bakan?n önerisi üzerine Cumhurba?kan?nca görevlerine son verilir.

B. Göreve ba?lama ve güvenoyu

MADDE 110.– Bakanlar Kurulunun listesi tam olarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise toplant?ya ça?r?l?r.

Bakanlar Kurulunun program?, kurulu?undan en geç bir hafta içinde Ba?bakan veya bir bakan taraf?ndan Türkiye Büyük Millet Meclisinde okunur ve güvenoyuna ba?vurulur. Güvenoyu için görü?meler, program?n okunmas?ndan iki tam gün geçtikten sonra ba?lar ve görü?melerin bitiminden bir tam gün geçtikten sonra oylama yap?l?r.

 C. Görev s?ras?nda güvenoyu

MADDE 111.– Ba?bakan, gerekli görürse, Bakanlar Kurulunda görü?tükten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisinden güven isteyebilir.

Güven istemi, Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirilmesinden bir tam gün geçmedikçe görü?ülemez ve görü?melerin bitiminden bir tam gün geçmedikçe oya konulamaz.

Güven istemi, ancak üye tamsay?s?n?n salt ço?unlu?uyla reddedilebilir.

D. Görev ve siyasî sorumluluk

MADDE 112.– Ba?bakan, Bakanlar Kurulunun ba?kan? olarak, bakanl?klar aras?nda i?birli?ini sa?lar ve hükümetin genel siyasetinin yürütülmesini gözetir. Bakanlar Kurulu, bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumludur.

Her bakan, Ba?bakana kar?? sorumlu olup ayr?ca kendi yetkisi içindeki i?lerden ve emri alt?ndakilerin eylem ve i?lemlerinden de sorumludur.

Ba?bakan, bakanlar?n görevlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olarak yerine getirilmesini gözetmek ve düzeltici önlemleri almakla yükümlüdür.

Bakanlar Kurulu üyelerinden milletvekili olmayanlar; 81 inci maddede yaz?l? ?ekilde Millet Meclisi önünde andiçerler ve bakan s?fat?n? ta??d?klar? sürece milletvekillerinin tabi olduklar? kay?t ve ?artlara uyarlar ve yasama dokunulmazl???na sahip bulunurlar. Bunlar Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri gibi ödenek ve yolluk al?rlar.

 

E. Bakanl?klar?n kurulmas? ve bakanlar

MADDE 113.– Bakanl?klar?n kurulmas?, kald?r?lmas?, görevleri, yetkileri ve te?kilat? kanunla düzenlenir.

Aç?k olan bakanl?klarla izinli veya özürlü olan bir bakana, di?er bir bakan geçici olarak vekillik eder. Ancak, bir bakan birden fazlas?na vekillik edemez.

Türkiye Büyük Millet Meclisi karar? ile Yüce Divana verilen bir bakan bakanl?ktan dü?er. Ba?bakan?n Yüce Divana sevki halinde hükümet istifa etmi? say?l?r.

Herhangi bir sebeple bo?alan bakanl??a en geç onbe? gün içinde atama yap?l?r.

F. Seçimlerde Geçici Bakanlar Kurulu

MADDE 114.– Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimlerinden önce, Adalet, ?çi?leri ve Ula?t?rma bakanlar? çekilir. Seçimin ba?lang?ç tarihinden üç gün önce; seçim dönemi bitmeden seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde ise, bu karardan ba?layarak be? gün içinde, bu bakanl?klara Türkiye Büyük Millet Meclisi içinden veya d??ar?dan ba??ms?zlar Ba?bakanca atan?r.

116 nc? madde gere?ince seçimlerin yenilenmesine karar verildi?inde Bakanlar Kurulu çekilir ve Cumhurba?kan? geçici Bakanlar Kurulunu kurmak üzere bir Ba?bakan atar.

Geçici Bakanlar Kuruluna, Adalet, ?çi?leri ve Ula?t?rma bakanlar? Türkiye Büyük Millet Meclisindeki veya Meclis d???ndaki ba??ms?zlardan olmak üzere, siyasî parti gruplar?ndan, oranlar?na göre üye al?n?r.

Siyasî parti gruplar?ndan al?nacak üye say?s?n? Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan? tespit ederek Ba?bakana bildirir. Teklif edilen bakanl??? kabul etmeyen veya sonradan çekilen partililer yerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi içinden veya d??ar?dan ba??ms?zlar atan?r.

Geçici Bakanlar Kurulu, yenilenme karar?n?n Resmî Gazetede ilân?ndan itibaren be? gün içinde kurulur.

Geçici Bakanlar Kurulu için güvenoyuna ba?vurulmaz.

Geçici Bakanlar Kurulu seçim süresince ve yeni Meclis toplan?ncaya kadar vazife görür.

G. Tüzükler

MADDE 115.– Bakanlar Kurulu, kanunun uygulanmas?n? göstermek veya emretti?i i?leri belirtmek üzere, kanunlara ayk?r? olmamak ve Dan??tay?n incelemesinden geçirilmek ?art?yla tüzükler ç?karabilir.

Tüzükler, Cumhurba?kan?nca imzalan?r ve kanunlar gibi yay?mlan?r.

H. Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin Cumhurba?kan?nca yenilenmesi

MADDE 116.– Bakanlar Kurulunun, 110 uncu maddede belirtilen güvenoyunu alamamas? ve 99 uncu veya 111 inci maddeler uyar?nca güvensizlik oyuyla dü?ürülmesi hallerinde; k?rkbe? gün içinde yeni Bakanlar Kurulu kurulamad??? veya kuruldu?u halde güvenoyu alamad??? takdirde Cumhurba?kan?, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan?na dan??arak, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Ba?bakan?n güvensizlik oyu ile dü?ürülmeden istifa etmesi üzerine k?rkbe? gün içinde veya yeni seçilen Türkiye Büyük Millet Meclisinde Ba?kanl?k Divan? seçiminden sonra yine k?rkbe? gün içinde Bakanlar Kurulunun kurulamamas? hallerinde de Cumhurba?kan? Türkiye Büyük Millet Meclisi Ba?kan?na dan??arak seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Yenilenme karar? Resmî Gazetede yay?mlan?r ve seçime gidilir.

?. Millî Savunma

1. Ba?komutanl?k ve Genelkurmay Ba?kanl???

MADDE 117.– Ba?komutanl?k, Türkiye Büyük Millet Meclisinin manevî varl???ndan ayr?lamaz ve Cumhurba?kan? taraf?ndan temsil olunur.

Millî güvenli?in sa?lanmas?ndan ve Silahl? Kuvvetlerin yurt savunmas?na haz?rlanmas?ndan, Türkiye Büyük Millet Meclisine kar??, Bakanlar Kurulu sorumludur.

Genelkurmay Ba?kan?; Silahl? Kuvvetlerin komutan? olup, sava?ta Ba?komutanl?k görevlerini Cumhurba?kanl??? nam?na yerine getirir.

Genelkurmay Ba?kan?, Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine, Cumhurba?kan?nca atan?r; görev ve yetkileri kanunla düzenlenir. Genelkurmay Ba?kan?, bu görev ve yetkilerinden dolay? Ba?bakana kar?? sorumludur.

Millî Savunma Bakanl???n?n, Genelkurmay Ba?kanl??? ve Kuvvet Komutanl?klar? ile görev ili?kileri ve yetki alan? kanunla düzenlenir.

2. Millî Güvenlik Kurulu

MADDE 118.– (De?i?ik: 3.10.2001-4709/32 md.) Millî Güvenlik Kurulu; Cumhurba?kan?n?n ba?kanl???nda, Ba?bakan, Genelkurmay Ba?kan?, Ba?bakan yard?mc?lar?, Adalet, Millî Savunma, ?çi?leri, D??i?leri Bakanlar?, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlar? ve Jandarma Genel Komutan?ndan kurulur.

Gündemin özelli?ine göre Kurul toplant?lar?na ilgili bakan ve ki?iler ça?r?l?p görü?leri al?nabilir.

(De?i?ik: 3.10.2001-4709/32 md.) Millî Güvenlik Kurulu; Devletin millî güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanmas? ile ilgili al?nan tavsiye kararlar? ve gerekli koordinasyonunun sa?lanmas? konusundaki görü?lerini Bakanlar Kuruluna bildirir. Kurulun, Devletin varl??? ve ba??ms?zl???, ülkenin bütünlü?ü ve bölünmezli?i, toplumun huzur ve güvenli?inin korunmas? hususunda al?nmas?n? zorunlu gördü?ü tedbirlere ait kararlar Bakanlar Kurulunca de?erlendirilir.

Millî Güvenlik Kurulunun gündemi; Ba?bakan ve Genelkurmay Ba?kan?n?n önerileri dikkate al?narak Cumhurba?kan?nca düzenlenir.

Cumhurba?kan? kat?lamad??? zamanlar Millî Güvenlik Kurulu Ba?bakan?n ba?kanl???nda toplan?r.

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterli?inin te?kilat? ve görevleri kanunla düzenlenir.

III. Ola?anüstü yönetim usulleri

A. Ola?anüstü haller

1. Tabiî afet ve a??r ekonomik bunal?m sebebiyle ola?anüstü hal ilân?

MADDE 119.– Tabiî afet, tehlikeli salg?n hastal?klar veya a??r ekonomik bunal?m hallerinde, Cumhurba?kan? ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu, yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde süresi alt? ay? geçmemek üzere ola?anüstü hal ilân edebilir.

2. ?iddet olaylar?n?n yayg?nla?mas? ve kamu düzeninin ciddî ?ekilde bozulmas? sebepleriyle ola?anüstü hal ilân?

MADDE 120.– Anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kald?rmaya yönelik yayg?n ?iddet hareketlerine ait ciddî belirtilerin ortaya ç?kmas? veya ?iddet olaylar? sebebiyle kamu düzeninin ciddî ?ekilde bozulmas? hallerinde, Cumhurba?kan? ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu, Millî Güvenlik Kurulunun da görü?ünü ald?ktan sonra yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde, süresi alt? ay? geçmemek üzere ola?anüstü hal ilân edebilir.

3. Ola?anüstü hallerle ilgili düzenleme

MADDE 121.– Anayasan?n 119 ve 120 nci maddeleri uyar?nca ola?anüstü hal ilân?na karar verilmesi durumunda, bu karar Resmî Gazetede yay?mlan?r ve hemen Türkiye Büyük Millet Meclisinin onay?na sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplant?ya ça??r?l?r. Meclis, ola?anüstü hal süresini de?i?tirebilir, Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, her defas?nda dört ay? geçmemek üzere, süreyi uzatabilir veya ola?anüstü hali kald?rabilir.

119 uncu madde uyar?nca ilân edilen ola?anüstü hallerde vatanda?lar için getirilecek para, mal ve çal??ma yükümlülükleri ile ola?anüstü hallerin her türü için ayr? ayr? geçerli olmak üzere, Anayasan?n 15 inci maddesindeki ilkeler do?rultusunda temel hak ve hürriyetlerin nas?l s?n?rlanaca?? veya nas?l durdurulaca??, halin gerektirdi?i tedbirlerin nas?l ve ne suretle al?naca??, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verilece?i, görevlilerin durumlar?nda ne gibi de?i?iklikler yap?laca?? ve ola?anüstü yönetim usulleri, Ola?anüstü Hal Kanununda düzenlenir.

Ola?anüstü hal süresince, Cumhurba?kan?n?n ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu, ola?anüstü halin gerekli k?ld??? konularda, kanun hükmünde kararnameler ç?karabilir. Bu kararnameler, Resmî Gazetede yay?mlan?r ve ayn? gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onay?na sunulur; bunlar?n Meclisce onaylanmas?na ili?kin süre ve usul, ?çtüzükte belirlenir.

B. S?k?yönetim, seferberlik ve sava? hali

MADDE 122.– Anayasan?n tan?d??? hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kald?rmaya yönelen ve ola?anüstü hal ilân?n? gerektiren hallerden daha vahim ?iddet hareketlerinin yayg?nla?mas? veya sava? hali, sava?? gerektirecek bir durumun ba?göstermesi, ayaklanma olmas? veya vatan veya Cumhuriyete kar?? kuvvetli ve eylemli bir kalk??man?n veya ülkenin ve milletin bölünmezli?ini içten veya d??tan tehlikeye dü?üren ?iddet hareketlerinin yayg?nla?mas? sebepleriyle, Cumhurba?kan? ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu, Millî Güvenlik Kurulunun da görü?ünü ald?ktan sonra, süresi alt? ay? a?mamak üzere yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde s?k?yönetim ilân edebilir. Bu karar, derhal Resmî Gazetede yay?mlan?r ve ayn? gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onay?na sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi toplant? halinde de?ilse hemen toplant?ya ça??r?l?r. Türkiye Büyük Millet Meclisi gerekli gördü?ü takdirde s?k?yönetim süresini k?saltabilir, uzatabilir veya s?k?yönetimi kald?rabilir.

S?k?yönetim süresinde, Cumhurba?kan?n?n ba?kanl???nda toplanan Bakanlar Kurulu s?k?yönetim halinin gerekli k?ld??? konularda kanun hükmünde kararname ç?karabilir.

Bu kararnameler Resmî Gazetede yay?mlan?r ve ayn? gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onay?na sunulur. Bunlar?n Meclisce onaylanmas?na ili?kin süre ve usul ?çtüzükte belirlenir.

S?k?yönetimin her defas?nda dört ay? a?mamak üzere uzat?lmas?, Türkiye Büyük Millet Meclisinin karar?na ba?l?d?r. Sava? hallerinde bu dört ayl?k süre aranmaz.

S?k?yönetim, seferberlik ve sava? hallerinde hangi hükümlerin uygulanaca?? ve i?lemlerin nas?l yürütülece?i, idare ile olan ili?kileri, hürriyetlerin nas?l k?s?tlanaca?? veya durdurulaca?? ve sava? veya sava?? gerektirecek bir durumun ba?göstermesi halinde vatanda?lar için getirilecek yükümlülükler kanunla düzenlenir.

S?k?yönetim komutanlar? Genelkurmay Ba?kanl???na ba?l? olarak görev yaparlar.

Mod_seval:
IV. ?dare

A. ?darenin esaslar?

1. ?darenin bütünlü?ü ve kamu tüzelki?ili?i

MADDE 123.– ?dare, kurulu? ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.

?darenin kurulu? ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslar?na dayan?r.

Kamu tüzelki?ili?i, ancak kanunla veya kanunun aç?kça verdi?i yetkiye dayan?larak kurulur.

2. Yönetmelikler

MADDE 124.– Ba?bakanl?k, bakanl?klar ve kamu tüzelki?ileri, kendi görev alanlar?n? ilgilendiren kanunlar?n ve tüzüklerin uygulanmas?n? sa?lamak üzere ve bunlara ayk?r? olmamak ?art?yla, yönetmelikler ç?karabilirler.

Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yay?mlanaca?? kanunda belirtilir.

B. Yarg? yolu

MADDE 125.– ?darenin her türlü eylem ve i?lemlerine kar?? yarg? yolu aç?kt?r. (Ek hüküm: 13.8.1999-4446/2 md.) Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz ?artla?ma ve sözle?melerinde bunlardan do?an uyu?mazl?klar?n millî veya milletleraras? tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletleraras? tahkime ancak yabanc?l?k unsuru ta??yan uyu?mazl?klar için gidilebilir.

Cumhurba?kan?n?n tek ba??na yapaca?? i?lemler ile Yüksek Askerî ?ûran?n kararlar? yarg? denetimi d???ndad?r.

?darî i?lemlere kar?? aç?lacak davalarda süre, yaz?l? bildirim tarihinden ba?lar.

Yarg? yetkisi, idarî eylem ve i?lemlerin hukuka uygunlu?unun denetimi ile s?n?rl?d?r. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen ?ekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini k?s?tlayacak, idarî eylem ve i?lem niteli?inde veya takdir yetkisini kald?racak biçimde yarg? karar? verilemez.

?darî i?lemin uygulanmas? halinde telafisi güç veya imkâns?z zararlar?n do?mas? ve idarî i?lemin aç?kça hukuka ayk?r? olmas? ?artlar?n?n birlikte gerçekle?mesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmas?na karar verilebilir.

Kanun, ola?anüstü hallerde, s?k?yönetim, seferberlik ve sava? halinde ayr?ca millî güvenlik, kamu düzeni, genel sa?l?k nedenleri ile yürütmenin durdurulmas? karar? verilmesini s?n?rlayabilir.

?dare, kendi eylem ve i?lemlerinden do?an zarar? ödemekle yükümlüdür.

C. ?darenin kurulu?u

1. Merkezî idare

MADDE 126.– Türkiye, merkezî idare kurulu?u bak?m?ndan, co?rafya durumuna, ekonomik ?artlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere; iller de di?er kademeli bölümlere ayr?l?r.

?llerin idaresi yetki geni?li?i esas?na dayan?r.

Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sa?lamak amac?yla, birden çok ili içine alan merkezî idare te?kilat? kurulabilir. Bu te?kilat?n görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.

2. Mahallî idareler

MADDE 127.– Mahallî idareler; il, belediye veya köy halk?n?n mahallî mü?terek ihtiyaçlar?n? kar??lamak üzere kurulu? esaslar? kanunla belirtilen ve karar organlar?, gene kanunda gösterilen, seçmenler taraf?ndan seçilerek olu?turulan kamu tüzelki?ileridir.

Mahallî idarelerin kurulu? ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/12 md.) Mahallî idarelerin seçimleri, 67 nci maddedeki esaslara göre be? y?lda bir yap?l?r. Ancak, milletvekili genel veya ara seçiminden önceki veya sonraki bir y?l içinde yap?lmas? gereken mahallî idareler organlar?na veya bu organlar?n üyelerine ili?kin genel veya ara seçimler milletvekili genel veya ara seçimleriyle birlikte yap?l?r. Kanun, büyük yerle?im merkezleri için özel yönetim biçimleri getirebilir.

Mahallî idarelerin seçilmi? organlar?n?n, organl?k s?fat?n? kazanmalar?na ili?kin itirazlar?n çözümü ve kaybetmeleri, konusundaki denetim yarg? yolu ile olur. Ancak, görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakk?nda soru?turma veya kovu?turma aç?lan mahallî idare organlar? veya bu organlar?n üyelerini, ?çi?leri Bakan?, geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar uzakla?t?rabilir.

Merkezî idare, mahallî idareler üzerinde, mahallî hizmetlerin idarenin bütünlü?ü ilkesine uygun ?ekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birli?in sa?lanmas?, toplum yarar?n?n korunmas? ve mahallî ihtiyaçlar?n gere?i gibi kar??lanmas? amac?yla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde idarî vesayet yetkisine sahiptir.

Mahallî idarelerin belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amac? ile, kendi aralar?nda Bakanlar Kurulunun izni ile birlik kurmalar?, görevleri, yetkileri, maliye ve kolluk i?leri ve merkezî idare ile kar??l?kl? ba? ve ilgileri kanunla düzenlenir. Bu idarelere, görevleri ile orant?l? gelir kaynaklar? sa?lan?r.

D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler

1. Genel ilkeler

MADDE 128.– Devletin, kamu iktisadî te?ebbüsleri ve di?er kamu tüzelki?ilerinin genel idare esaslar?na göre yürütmekle yükümlü olduklar? kamu hizmetlerinin gerektirdi?i aslî ve sürekli görevler, memurlar ve di?er kamu görevlileri eliyle görülür.

Memurlar?n ve di?er kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmalar?, görev ve yetkileri, haklar? ve yükümlülükleri, ayl?k ve ödenekleri ve di?er özlük i?leri kanunla düzenlenir.

Üst kademe yöneticilerinin yeti?tirilme usul ve esaslar?, kanunla özel olarak düzenlenir.

2. Görev ve sorumluluklar?, disiplin kovu?turulmas?nda güvence

MADDE 129.– Memurlar ve di?er kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sad?k kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler.

Memurlar ve di?er kamu görevlileri ile kamu kurumu niteli?indeki meslek kurulu?lar? ve bunlar?n üst kurulu?lar? mensuplar?na savunma hakk? tan?nmad?kça disiplin cezas? verilemez.

Uyarma ve k?nama cezalar?yla ilgili olanlar hariç, disiplin kararlar? yarg? denetimi d???nda b?rak?lamaz.

Silahl? Kuvvetler mensuplar? ile hâkimler ve savc?lar hakk?ndaki hükümler sakl?d?r.

Memurlar ve di?er kamu görevlilerinin yetkilerini kullan?rken i?ledikleri kusurlardan do?an tazminat davalar?, kendilerine rücu edilmek kayd?yla ve kanunun gösterdi?i ?ekil ve ?artlara uygun olarak, ancak idare aleyhine aç?labilir.

Memurlar ve di?er kamu görevlileri hakk?nda i?ledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovu?turmas? aç?lmas?, kanunla belirlenen istisnalar d???nda, kanunun gösterdi?i idarî merciin iznine ba?l?d?r.

E. Yüksekö?retim kurumlar? ve üst kurulu?lar?

1. Yüksekö?retim kurumlar?

MADDE 130.– Ça?da? e?itim-ö?retim esaslar?na dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlar?na uygun insan gücü yeti?tirmek amac? ile; ortaö?retime dayal? çe?itli düzeylerde e?itim-ö?retim, bilimsel ara?t?rma, yay?n ve dan??manl?k yapmak, ülkeye ve insanl??a hizmet etmek üzere çe?itli birimlerden olu?an kamu tüzelki?ili?ine ve bilimsel özerkli?e sahip üniversiteler Devlet taraf?ndan kanunla kurulur.

Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amac?na yönelik olmamak ?art? ile vak?flar taraf?ndan, Devletin gözetim ve denetimine tâbi yüksekö?retim kurumlar? kurulabilir.

Kanun, üniversitelerin ülke sath?na dengeli bir biçimde yay?lmas?n? gözetir.

Üniversiteler ile ö?retim üyeleri ve yard?mc?lar? serbetçe her türlü bilimsel ara?t?rma ve yay?nda bulunabilirler. Ancak, bu yetki, Devletin varl??? ve ba??ms?zl??? ve milletin ve ülkenin bütünlü?ü ve bölünmezli?i aleyhinde faaliyette bulunma serbestli?i vermez.

Üniversiteler ve bunlara ba?l? birimler, Devletin gözetimi ve denetimi alt?nda olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sa?lan?r.

Kanunun belirledi?i usul ve esaslara göre; rektörler Cumhurba?kan?nca, dekanlar ise Yüksekö?retim Kurulunca seçilir ve atan?r.

Üniversite yönetim ve denetim organlar? ile ö?retim elemanlar?; Yüksekö?retim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlar?n?n d???nda kalan makamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzakla?t?r?lamazlar.

(De?i?ik: 29.10.2005-5428/1 md.) Üniversitelerin haz?rlad??? bütçeler; Yüksekö?retim Kurulunca tetkik ve onayland?ktan sonra Millî E?itim Bakanl???na sunulur ve merkezi yönetim bütçesinin ba?l? oldu?u esaslara uygun olarak i?leme tâbi tutularak yürürlü?e konulur ve denetlenir.

Yüksekö?retim kurumlar?n?n kurulu? ve organlar? ile i?leyi?leri ve bunlar?n seçimleri, görev, yetki ve sorumluluklar? üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakk?n? kullanma usulleri, ö?retim elemanlar?n?n görevleri, unvanlar?, atama, yükselme ve emeklilikleri, ö?retim eleman? yeti?tirme, üniversitelerin ve ö?retim elemanlar?n?n kamu kurulu?lar? ve di?er kurumlar ile ili?kileri, ö?retim düzeyleri ve süreleri, yüksekö?retime giri?, devam ve al?nacak harçlar, Devletin yapaca?? yard?mlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza i?leri, malî i?ler, özlük haklar?, ö?retim elemanlar?n?n uyacaklar? ko?ullar, üniversiteleraras? ihtiyaçlara göre ö?retim elemanlar?n?n görevlendirilmesi, ö?renimin ve ö?retimin hürriyet ve teminat içinde ve ça?da? bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yüksekö?retim Kuruluna ve üniversitelere Devletin sa?lad??? malî kaynaklar?n kullan?lmas? kanunla düzenlenir.

Vak?flar taraf?ndan kurulan yüksekö?retim kurumlar?, malî ve idarî konular? d???ndaki akademik çal??malar?, ö?retim elemanlar?n?n sa?lanmas? ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yüksekö?retim kurumlar? için Anayasada belirtilen hükümlere tâbidir.

2. Yüksekö?retim üst kurulu?lar?

MADDE 131.– Yüksekö?retim kurumlar?n?n ö?retimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yüksekö?retim kurumlar?ndaki e?itim-ö?retim ve bilimsel ara?t?rma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumlar?n kanunda belirtilen amaç ve ilkeler do?rultusunda kurulmas?n?, geli?tirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynaklar?n etkili bir biçimde kullan?lmas?n? sa?lamak ve ö?retim elemanlar?n?n yeti?tirilmesi için planlama yapmak maksad? ile Yüksekö?retim Kurulu kurulur.

(De?i?ik: 7.5.2004-5170/8 md.) Yüksekö?retim Kurulu, üniversiteler ve Bakanlar Kurulunca seçilen ve say?lar?, nitelikleri, seçilme usulleri kanunla belirlenen adaylar aras?ndan rektörlük ve ö?retim üyeli?inde ba?ar?l? hizmet yapm?? profesörlere öncelik vermek sureti ile Cumhurba?kan?nca atanan üyeler ve Cumhurba?kan?nca do?rudan do?ruya seçilen üyelerden kurulur.

Kurulun te?kilat?, görev, yetki, sorumlulu?u ve çal??ma esaslar? kanunla düzenlenir.

3. Yüksekö?retim kurumlar?ndan özel hükümlere tâbi olanlar

MADDE 132.– Türk Silahl? Kuvvetleri ve emniyet te?kilat?na ba?l? yüksekö?retim kurumlar? özel kanunlar?n?n hükümlerine tâbidir.

F. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon kurulu?lar? ve kamuyla ili?kili haber ajanslar? (De?i?ik: 21.6.2005 – 5370 / 1 md)

MADDE 133.– (De?i?ik: 8.7.1993-3913/1 md.) Radyo ve televizyon istasyonlar? kurmak ve i?letmek kanunla düzenlenecek ?artlar çerçevesinde serbesttir.

(Ek: 21.6.2005 – 5370 / 1 md) Radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemek ve denetlemek amac?yla kurulan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu dokuz üyeden olu?ur. Üyeler, siyasi parti gruplar?n?n üye say?s? oran?nda belirlenecek üye say?s?n?n iki?er kat? olarak gösterecekleri adaylar aras?ndan, her siyasi parti grubuna dü?en üye say?s? esas al?nmak suretiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca seçilir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kurulu?u, görev ve yetkileri, üyelerinin nitelikleri, seçim usulleri ve görev süreleri kanunla düzenlenir.

Devletçe kamu tüzelki?ili?i olarak kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelki?ilerinden yard?m gören haber ajanslar?n?n özerkli?i ve yay?nlar?n?n tarafs?zl??? esast?r.

G. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu

MADDE 134.– Atatürkçü dü?ünceyi, Atatürk ilke ve ink?lâplar?n?, Türk kültürünü, Türk tarihini ve Türk dilini bilimsel yoldan ara?t?rmak, tan?tmak ve yaymak ve yay?nlar yapmak amac?yla; Atatürk’ün manevî himayelerinde, Cumhurba?kan?n?n gözetim ve deste?inde, Ba?bakanl??a ba?l?; Atatürk Ara?t?rma Merkezi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezinden olu?an, kamu tüzelki?ili?ine sahip “Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu” kurulur.

Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu için Atatürk’ün vasiyetnamesinde belirtilen malî menfaatler sakl? olup kendilerine tahsis edilir.

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun; kurulu?u, organlar?, çal??ma usulleri ve özlük i?leri ile kurulu?una dahil kurumlar üzerindeki yetkileri kanunla düzenlenir.

H. Kamu kurumu niteli?indeki meslek kurulu?lar?

MADDE 135.– Kamu kurumu niteli?indeki meslek kurulu?lar? ve üst kurulu?lar?; belli bir mesle?e mensup olanlar?n mü?terek ihtiyaçlar?n? kar??lamak, meslekî faaliyetlerini kolayla?t?rmak, mesle?in genel menfaatlere uygun olarak geli?mesini sa?lamak, meslek mensuplar?n?n birbirleri ile ve halk ile olan ili?kilerinde dürüstlü?ü ve güveni hâkim k?lmak üzere meslek disiplini ve ahlâk?n? korumak maksad? ile kanunla kurulan ve organlar? kendi üyeleri taraf?ndan kanunda gösterilen usullere göre yarg? gözetimi alt?nda, gizli oyla seçilen kamu tüzelki?ilikleridir.

Kamu kurum ve kurulu?lar? ile kamu iktisadî te?ebbüslerinde aslî ve sürekli görevlerde çal??anlar?n meslek kurulu?lar?na girme mecburiyeti aranmaz.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/13 md.) Bu meslek kurulu?lar?, kurulu? amaçlar? d???nda faaliyette bulunamazlar.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/13 md.) Bu meslek kurulu?lar? ve üst kurulu?lar? organlar?n?n seçimlerinde siyasî partiler aday gösteremezler.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/13 md.) Bu meslek kurulu?lar? üzerinde Devletin idarî ve malî denetimine ili?kin kurallar kanunla düzenlenir.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/13 md.) Amaçlar? d???nda faaliyet gösteren meslek kurulu?lar?n?n sorumlu organlar?n?n görevine, kanunun belirledi?i merciin veya Cumhuriyet savc?s?n?n istemi üzerine mahkeme karar?yla son verilir ve yerlerine yenileri seçtirilir.

(De?i?ik: 23.7.1995-4121/13 md.) Ancak, millî güvenli?in, kamu düzeninin, suç i?lenmesini veya suçun devam?n? önlemenin yahut yakalaman?n gerektirdi?i hallerde gecikmede sak?nca varsa, kanunla bir merci, meslek kurulu?lar?n? veya üst kurulu?lar?n? faaliyetten men ile yetkilendirilebilir. Bu merciin karar?, yirmidört saat içerisinde görevli hâkimin onay?na sunulur. Hâkim, karar?n? k?rksekiz saat içinde aç?klar; aksi halde, bu idarî karar kendili?inden yürürlükten kalkar.

Navigasyon

[0] Mesajlar

[#] Sonraki Sayfa

[*] Önceki Sayfa

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
Tam sürüme git