* Anl?k üyeleraras? ileti

Sohbet kutusu bulunamadı.

* Kullan?c? bilgisi

 
 
Hoşgeldiniz Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya kayıt olun.

* ?u an aktif olanlar

  • Nokta Ziyaretçi: 22
  • Nokta Gizli: 0
  • Nokta Üye: 0

Çevrimiçi kullanıcı bulunmuyor.

* ?statistikler

  • stats Toplam Üye: 28
  • stats Toplam İleti: 657
  • stats Toplam Konu: 288
  • stats Toplam Kategori: 11
  • stats Toplam Bölüm: 58
  • stats En Çok Çevrimiçi: 2029

* Son ?letiler/Konular

Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[12 Mayıs 2020, 17:01:31]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[19 Mart 2019, 00:44:57]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 02:07:46]


Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 01:55:14]


Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[29 Mayıs 2014, 23:48:15]

* Yönetim

uzumbaba admin uzumbaba
Yönetici

* En Popüler Bölümler

* ?nternette ara

internette Arama

Gönderen Konu: Domuzlar ve ?nsanmerkezcilik  (Okunma sayısı 4336 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

SevaL_24

  • Ziyaretçi
Domuzlar ve ?nsanmerkezcilik
« : 04 Eylül 2009, 21:35:13 »
Domuzlar ve ?nsanmerkezcilik

Dilaver Demira?
(07.06.2009)



“Bütün alanlarda insand???n? bertaraf etmeyi her?eyi insan yarg?lar?n?n egemenli?i alt?na sokmay? hedefleyen antropolojik bir bütüncülü?e do?ru gidiyoruz. ?nsan haklar? burcunun etkisiyle hayvanlar?, do?ay? ve bütün türleri genel olarak insanla?t?rma, ahlaki bir antropoloji ve evrensel bir ekoloji kurma çabas?nday?z”[1]
 “Kendi lanetli yan?n? temizleyen her ?ey kendi ölümünü imzalar.”[2]

 
Domuz gribi bir hastal?k olarak yeni moda pandemilerden (salg?n halindeki bula??c? hastal?k) birisi olarak endüstriyalizmin korku kültürünün bir parças? haline geldi. Malum, korku kültürü insanlar? risklerle yüzle?mek, yerine insanlar? riskler kar??s?nda pasifize etmeye dayal? bir olgu. Medya, bu konuda bu kültürün en güçlü ta??y?c?s? olarak sürekli panik duygusunu yay?yor.
 
Bat?'n?n politik ba????kl?k sistemi, kendi bünyesindeki virüsler nedeniyle tehdit alt?ndad?r. Sömürgecilikten bu yana, farkl? olan ve "öteki"ni yok etmi? olan Bat?, art?k "ayn?"n?n aynas?nda, kendi kendinden üreyen ve türeyen cinsiyet ve zihniyetleriyle birbirinin kopyas? olan bireylerin dünyas?d?r.[3]
 
Bu ayn?l?k meselesi önemli. Çünkü Bat?n?n ayn?n?n evreninde ötekini kurban etmeye dayanan ontolojik emperyalizminin en büyük nesnesi ba?ta hayvanlar. Baudrillard?n deyimi ile her ?eyi insanla?t?ran bir antropolojinin yasas? içinde hayvanlar, ancak kay?p gönderge olarak fark edilemeyen etlere dönü?tüler. Malum kay?p gönderge etin pornografisinin yazar? Carol J. Adams’a ait bir kavram. Bir olgunun nedenleri ile sonuçlar? aras?ndaki ba?lant?n?n kopmas? sonucu bizim o olgunun dayand??? nedeni bilmeyi?imiz olarak da anla??labilir.
 
Domuz gribinin de ard?nda hem felaket kapitalizmini hem de onun daha derininde uygarl?k dedi?imiz sosyal düzeni görmek mümkün. Felaket kapitalizmi dedim, çünkü bu salg?n sayesinde Tamiflu sat??lar? tavan yap?yor. Tamiflunun yol açt??? son derece olumsuz yan etkenler göz ard? edilip, bizim felaketimiz Tamiflunun hissedarlar?ndan neo-con Donald Rumsfeld’in cebini dolduruyor. Noami Klein’in ifade etti?i felaket kapitalizmi de bu zaten. Birilerinin, bir ba?kalar?n?n y?k?m?ndan para kazanmas?, bunu kâra dönü?türmesi. Domuz gribi de kimi ?irketler için kazanç anlam?na geliyor.
 
Ancak domuz gribinin bir buzda?? oldu?unu fark etmez de sadece görünen neden olan endüstriyel kapitalizm (ya da ?irket tar?mc?l??? ekseninde endüstriyel hayvanc?l?k i?letmeleri) ekseninde meseleyi görürsek, daha derindeki etkileri gözden kaybederiz.
 
Ne yaz?k ki Mike Davis gibi Marksist yazarlar olay?n izini sürmekte son derece ba?ar?l? olmalar?na, görünen nedeni son derece net ortaya koymas?na ra?men as?l etkenleri ?skal?yor.[4]
 
Salg?n hastal?klar?n tarihi yeni de?il. ?nsano?lu bitkileri ve hayvanlar? evcille?tirdikten hemen sonra ba?lad?, kentler kurulduktan sonra da h?zl? bir biçimde yay?ld?. Ancak salg?nlar?n bu denli çok gündeme gelmesi biraz da mevcut hayat tarz?m?z?n hastal?k ve hayat alg?s? ile yak?ndan ilgili. Hastal??? yapan mikroplar? dü?man sayan zihniyet, do?ay? egemenli?i alt?na alan zihniyet. Ayd?nlanman?n vaadi insanlar için hastal?k ve ölümün olmad???, belirsizlik alan? olan do?an?n öngörülebilir ve idare edilebilir bir ?eye dönü?mesiydi. Ancak bast?r?lan her semptomun bir ba?ka yerden uç vermesi gibi hastal?k da asl?nda tam da do?ay? öngörülebilir, idare edilebilir yani üzerinde tam bir egemenlik kurmada büyük ba?ar?lar elde etti?imiz bir dönemde salg?nlar ?eklinde bize kar?? direnç kazan?yor.
 
Antropolog Jack Weatherford, Vah?iler, Barbarlar ve Uygarl?k’ta “ ?nsanlar?n hayvanlar? evcille?tirmesinden sonraki birkaç bin y?l boyunca hayvan kaynakl? hastal?klar hiç durmadan insan nüfusunu k?rd?” diye yazar. Hâlâ da k?rmaya devam ediyor. Dünya Sa?l?k Örgütü verilerine göre ya?anan salg?n hastal?klar?n yüzde yetmi?e yak?n? hayvanlardan kaynaklan?yor.
 
Kimilerini evcille?tiriyoruz, kimilerinin ise hayat alanlar?na giderek onlarla yo?un temasa geçerek onlar?n d??k?lar?n?n ya da ba?ka at?klar?n?n sulara, topra?a ve elbette yiyeceklerimize kar??mas?na olanak sa?l?yoruz. Kimi zaman bir rüzgâr, toprakta biriken at?k kaynakl? virüs ya da mikroplar?n insanlara geçmesine neden oluyor. ?nsanlar toplu ya?ad?klar? için de do?al olarak kap?lan virüs ya da mikrop kaynakl? hasatl?k insandan insana bula?arak salg?na dönü?üyor.
 
1992’de üçüncüsü yap?lan Dünya Büyük Kentler Doru?unun kapan???nda Tokyo Belediye Ba?kan? “20. yüzy?l, kentle?menin yüzy?l? oldu. 21. yüzy?l ise megapollerin yüzy?l? olacak” demi?ti. 1995 y?l?nda dünyada sadece 14 mega kent vard?. Bu say?n?n 2015 y?l?na kadar 21 olaca?? dü?ünülüyor. Bu ?ehirlerin her birinin nüfusu 10 milyon ve üzeri ve müthi? bir kaynak tüketiyorlar. Megapoller her ?ey gibi hayvanlar? da ete dönü?türen bir devasa mideye dönü?mü? halde.
 
Geçmi?te et bir arzu nesnesi, bir lüks tüketim ürünü, kudret ve zenginli?in sahip oldu?u bir ayr?cal?kt?. Ama onlar için yani egemenler için bile bugünkü ölçülerde et tüketimi söz konusu de?ildi. Et iktisadi bir ifade ile “k?t kaynakt?” ve her k?t kaynak gibi de pahal?yd?.
 
Ancak modern demokrasinin liberal e?itlik ruhu ile biz eti de demokratikle?tirdik. Böylece hayvanlarla olan ili?kimizi kökten dönü?türecek endüstriyel çiftçilik ve ?irket tar?m? için uygun bir zemin olu?mu? oldu. Sorunun bir yan?nda da bu yat?yor. Yani etsel demokrasinin e?itlik ruhu.
 
Bu kentler bar?nd?rd??? nüfus yo?unlu?u bak?m?ndan salg?n hastal?klar için de en büyük risk alan?. Yo?un nüfusun zorunlu k?ld??? bir arada ya?am nedeni ile insanlar yak?n temas içerisindeler. Bir arada çal???lan bürolar, fabrikalar, toplu konut alanlar?, kre?ler, metro vb ula??m araçlar?, e?lence yerleri salg?n hastal?klar?n h?zl? yay?lmas?na en elveri?li bölgeler.
 
Elbette hastal?klar?n yay?lmas?nda seyahatin de büyük pay? var. Ortaça? Avrupa’s?nda çok büyük bir nüfus kayb?na yol açan veba ve çiçek salg?nlar?n kayna?? gemiler ve gemicilerdi. Gemilerden yay?lan fareler yolu ile hastal?k kapan gemicilerden kente yay?lan mikrop toplu ölümlere neden oldu.
 
Günümüzde de hava yolu ta??mac?l??? bir ba?ka salg?n riski. Y?ll?k 1 milyar?n üzerinde insan?n seyahat etti?ini dü?ünürsek havalimanlar? hergün kalk?p inen uçaklar ile ciddi bir hastal?k yay?l?m kap?s?.
 
Kimi yazarlar son domuz gribi salg?n? için “NAFTA Gribi” ad?n? veriyorlar, çünkü serbest ticaret anla?malar? ile endüstriyel hayvanc?l?k tesisleri daha ucuz maliyetleri olan yerlere ta??n?yor, üstelik buralar?n çevre standartlar? da daha dü?ük ve bu yat?r?mc?lar? çevre yat?r?mlar? denen mali yükten kurtarm?? oluyor.
 
Küreselle?me dedi?imiz olgu ve h?z salg?nlar?n da kürselle?mesine ve h?zl? yay?l?m?na olanak veriyor. Domuz gribi denilen olgunun nedenleri aras?nda tüm bunlar say?lsa da as?l sorumlu bir bütün olarak mega kentlerin doyurulmas? için y???nsal üretim mant??? ile i?leyen hayvanc?l?k endüstrisi.
 
NAFTA Gribi ya da Domuzlar? Kim Hasta Ediyor
 
Domuz gribi, Orthomyxoviridae* ailesinden olan herhangi bir virüs taraf?ndan olu?an ve domuzlara özgü bir griptir. Hastal?k t?p alan?nda ?ngilizce swine influenza virüs kelimelerinin ba? harflerinin bir araya getirilmesiyle k?saca SIV olarak adland?r?l?r. Bilinen tüm SIV tipleri ya Influenzavirus A (ço?unlukla) ya da Influenzavirus C (ender) tipindedir.[ Nitekim Domuz gribi A tipi bir grip virüsünün yol açt??? salg?n, bula??c? bir hastal?kt?r.[5] ?nfluenza A virüsü insan ve domuz, ku?, at gibi hayvanlarda, influenza B sadece insanda, influenza C virüsü ise insan ve domuzlarda hastal?k olu?turmaktad?r. Sadece hayvanlarda hastal?k olu?turan influenza A virüsünün alt tipleri de vard?r. Bunun en bilinen örne?i ku? gribidir.
 
Domuz gribinin ilkin Meksika’da patlamas? hiç de rastlant? de?il. Çünkü Meksika çok tarafl? yat?r?m anla?mas? sonras? küreselle?me denilen ve sermayenin maliyetleri daha çok dü?ürmek amac? ile seyyal, göçebe bir hale gelmesi sonucu kom?usu ABD’den en çok yat?r?m alan bir ülke.
 
Meksika’n?n en tan?nm?? günlük gazetelerinden La Jarnado’da kö?esi olan Julio Hernández López, söz konusu salg?nla merkezi ABD’de Virginia eyaletinde bulunan Smithfield Çiftlikleri aras?nda bir ba?lant? oldu?unu belirtiyor. Hernandeze göre sürecin ba?lang?c? 1985 y?l?na dayan?yor. Bu tarihlerde Virginia’daki Ohio ?rma??n?n bir kolu olan Pagan Nehri k?y?lar?nda faaliyet gösteren bu çiftlik tesislerinin, tesislerdeki domuzlar?n d??k? at?klar?n? nehre bo?alt?p, söz konusu nehri adeta tesisin kanalizasyonuna çevirdi?i saptan?nca Amerikan Çevre Koruma Ajans? EPA bu çiftli?e 12.6 milyon dolar ile tarihin en rekor cezalar?ndan birini kesiyor.[6]
Do?al olarak bu cezadan sonra ?irket NAFTA anla?mas? da imzalan?nca Meksika’ya göç ediyor. Burada hem maliyetler dü?ük, hem de çevre yasalar? ABD’de oldu?u gibi s?k? de?il. Nitekim salg?n?n ilk ç?kt??? La Gloria’da çiftli?in yak?n?ndaki halk salg?nda buradaki çiftli?in pay? oldu?unu söylüyorlar.
 
Meksika’da bulunan ve domuz gribinin ilk ortaya ç?kt??? yer oldu?u belirtilen Granjas Carroll de Mexico (GMC) da bu türden bir endüstriyel domuz çiftli?i. Bu çiftlik, kendi rakamlar?na göre 2008 y?l?nda 950 bin domuz yeti?tirmi?. GCM, dünya domuz ve domuz ürünleri endüstriyel üretimi ve yeti?tiricili?inin yüzde 50’sini elinde bulunduran Vircinya Smithfield Food tekeli bünyesinde yer al?yor. Domuzlar, Kuzey Amerika Serbest Ticaret Antla?mas?’na imza atm?? olan Meksiko’da yeti?tiriliyor ve Smithfields Food etiketiyle belirli aral?klarla buradan Amerika’daki süpermarketlere yollan?yor.[7]
 
Amerikan çiftlik ürünleri üretiminin dü?tü?ü 1950’li y?llarda Rockfeller Vakf?n?n açt??? fonlar taraf?ndan sa?lanan finansman ile maksimum üretim ve kâr elde etmek üzere domuz yeti?tiricili?ine dair bir proje haz?rland?. Domuzlar endüstriyel (kapitalist) çiftliklere topland? ve burada do?an her bir domuza s?k s?k antibiyotik i?neler yap?ld?. Bu i?nelerin yap?lmas?n?n nedeni hayvanlar?n hasta olmas? de?ildi. ??neler, domuzlar?n k?sa sürede maksimum düzeyde büyümeleri için yap?l?yordu. Bu durum, kesimlerin ard?ndan elde edilen kâr?n büyümesini ve üstünlük yakalanmas?n? beraberinde getiriyordu. [8]
 
F. William Endgahl’?n Ölüm Tohumlar? kitab?nda belirtiliyor. Bu vakf?n bir anlamda dünya nüfusunu, özellikle de üçüncü dünya nüfusunu kontrol etmek gibi bir amac? oldu?u da söz konusu kitapta belirtiliyor.[9]
Bir anlamda tam da bu ça?a özgü, bilinçli bir kötülük amac? oldu?unu söylemek çok da hatal? bir de?erlendirme say?lmaz. Bu kötülü?ün ard?nda ise dünyay? kontrol alt?nda tutmak eksenli bir tekelci güç ve tahakküm arzusunun yatt??? da bir ba?ka gerçeklik.
Hastal???n yay?lmas?nda, kendi d??k?lar?na bo?ulmu?, son drece kötü ko?ullarda ya?amaya mahkûm edilen, ba????kl?k sistemleri zay?flam??, yemlerine tavuk çiftliklerinden at?klar?n da kar??t?r?lmas? ile domuz gribinin ku? gribi ile mutasyonik etkile?imlere girmesinin de bir etken oldu?u Mike Davis ve ondan da faydalanan Tayfun Özkaya taraf?ndan vurgulanmakta.[10]
Bugün dünya tar?m?n? dört büyük tekel kontrol etmekte ve yine bunlar?n ellerinde olan hayvan çiftliklerinin çevresel felaketler ve salg?n hastal?klar? tetikledi?i çok çe?itli raporlarda dile getiriliyor.
Engerdahl Bu çiftliklerin d??k?da bo?ulmu? halde sular? nas?l zehirledi?i ve hastal?k riskini % 40 oran?nda nas?l artt?rd???n? belirtir.
“CAFAO’lar?n elindeki hayvan stoklar? az?msanamayacak kadar fazlayd? ve ortaya ç?kan kirlilik en üst seviyedeydi. Ellerindeki onbinlerce s???r, domuz ve kümes hayvanlar? bulunuyordu. ?nsanlar?n yaratt???n?n 130 kat? kirlilik yarat?yorlard?. Olu?an at?klar kanallar vas?tas?yla göllere aktar?l?yordu. At?klar yüzünden göller ta??yor, s?zan sularla birlikte çevreye hastal?k yay?yorlard?… Daha da ötesi hayvan at?klar?nda bulunan salmonella, kolibasili, d??k? koliformu ve kristosporidyum gibi patojenler insan at???na göre 10 ila 100 kat daha yo?undu. Bu pislikten insana 40’tan fazla hastal?k bula?abilirdi.”[11]
Tüm bunlar?n ard?nda bulunan ve ?irket tar?mc?l???n? dünyaya yayg?nla?t?rarak insanlar?n üremelerini kontrol alt?na almay? kendi güç saplant?l? Malthusçulklar?n?n bir parças? sayan Rockfeller Vakf?.
Domuz gribi bu zalim tar?msal yöntemlerin güç saplant?l? bir tahakküm oda?? olan ?irket çiftçili?inin bir ürünü. Hâlihaz?rda dünya domuz üretiminin yüzde ellisini elinde tutan Smithfield, Tavuk Piyasas?nda tek olan Tesco vb. et endüstrisinde tam bir tekel konumundalar.
Hayvanlar?n durumu ise zulüm sözcü?ünün ötesinde. Terör denecek yo?unlukta bir kötülü?ü içine al?yor.
Bu çiftlikler ile ilgili çe?itli raporlar yay?mland? ve bu çiftliklerin halk sa?l??? bak?m?ndan bir risk, bir tehdit oldu?una de?inildi?i halde hiçbir önlem al?nm?yor daha do?rusu al?nam?yor. Çünkü bu ?irketler çok güçlüler.
Özkaya endüstriyi hedefe yerle?tirdi?i yaz?s?nda bu çiftliklerin hastal?k için kaynak oldu?unu belirtiyor.
“Uzmanlar uzun y?llard?r büyük boyutlu hayvanc?l?k i?letmelerinin yeni yüksek derecede zararl? grip su?lar?n?n ortaya ç?k??? ve yay?lmas? için mükemmel bir ço?alma ortam? yaratt??? konusunda uyar?lar yap?yorlard?. Amerika Birle?ik Devletleri Ulusal Sa?l?k Enstitülerinden (NIH) bir uzman 2006 y?l?nda “yo?unla?t?r?lm?? hayvan besleme i?lemlerinin çok say?da hayvan? bir araya getirmesi nedeniyle, virüslerin kar??mas? ve iletilmesini kolayla?t???n?” söylemi?ti”[12]
Hastal???n temel kayna??n?n ?irket tar?mc?l???. Bu ba?lamda olayda Kapitalizmin parmak izi oldu?u kesin. Ancak ihaleyi tümü ile kapitalizme y?kmak da çok kolayc?l?k olacakt?r. Çünkü meselenin kökleri çok daha derinlerde.
?lk ?ktidar: Evcille?tirme ve Kölelik
 
Asli çeli?kilerin öncelli?i meselesi günümüzdeki toplumsal hareketler baz?nda önem ta??yor. ?lk ezme, ilk çeli?ki saptamas? mevcut sorunlardan hangisinin öncel olaca?? sorusu ile de yak?ndan ba?lant?l?. Bu ba?lamda ilk çeli?kinin ekolojik oldu?unu söylemek san?r?m yerinde bir saptama olsa gerek. Çünkü insanlar do?ay? evcille?tirip kültüre ald???nda onu insan dünyas?na katm?? oluyorlard?.
 
?lk iktidar?n da do?a üzerinde ve evcille?tirme ile ba?lad???n? söyleyebiliriz. ?nsanlar özellikle hayvanlar? evcille?tirerek do?ay? yabans?l?ktan ç?kard?lar, dahas? do?a ilk kez insan ihtiyaçlar?n?n bir nesnesi oldu. Tar?mla insan do?ay? dönü?türürken, hayvanlar? evcille?tirerek ilk köleli?i de hayata geçirmi? oluyordu. ?nsan?n di?er insan? hapsetmeyi, onu kendi ihtiyaçlar?n?n nesnesi k?lmas? olgusunun evcille?tirmeden ö?renilen bir ?ey oldu?unu söylemek yan?lg? olmasa gerek.
 
Evcille?tirme bir hayvan ya da bitki toplulu?unun seçme yöntemi, ba?ka bir hayvan ya da bitkinin kontrolüne al??t?r?lmas?d?r. Hayvanlar?n kendi do?as?ndan oldukça farkl? ?ekilde ve insan?n arzu etti?i boyutlarda, yeni bir davran?? yap?s? kazanmas? olarak tarif edebilece?imiz evcille?mede binlerce y?l süren bir seleksiyon söz konusu olmu?tur.[13]
 
Jared Diamond evcille?en hayvanlar?n do?adaki akrabalar?ndan farkl? oldu?unun alt?n? çizer. Boyutlar? daha küçük, hareket yetene?i daha k?s?tl?, daha standart hayvanlard?r bunlar. Mesela keçilerin boynuzlar? yaban akrabalar?ndan farkl?d?r, daha k?vr?k ve daha küçüktür. Bugünkü endüstriyel hayvanc?l???n model olarak ilk a??llardan esinlenen yerler oldu?unu söyleyebiliriz. ?lk a??llarda da hayvanlar bir araya toplan?yor, beslenmeleri yapay olmasa da insan eliyle oluyordu. Bölmeler daha sonra geli?ecekti ama bölmeler hücre kavram?na esin kayna?? olmu? olsa gerek.
 
Evcille?tirme bir bitkiyi veya hayvan? kendi do?al dünyalar?n?n ritminden ve i?leyi?inden sistematik olarak ay?rma i?lemidir. Evcille?tirilmi? varl?klar insan türü taraf?ndan yarat?lan ve kontrol edilen bir çevrede varolurlar ve insan eme?inin biricik faydas? ad?na i?letilmektedir.[14]
 
Hâs?l? evcille?tirme do?ada insan?n hizmetinde kullan?lacak köleler olu?turma ve onlar? varetme çabas? nedeniyle iktidar?n kayna??d?r.
 
Çünkü domuz gribi gibi nice salg?n?n kayna?? hayvanlar?n evcille?tirilmesi sonucu olmu?tur. Dünya Sa?l?k Örgütü verilerine göre ya?anan salg?n hastal?klar?n yüzde yetmi?e yak?n? hayvanlardan kaynaklan?yor. Diamond mikroplar?n hayvanlardaki yabani atalar?n evrimle?mesi ile öldürücü bir nitelik kazand???na dikkat çeker.
 
“Yak?n tarihimiz boyunca insanlar?n ölümüne yol açm?? ba?l?ca hastal?klar-çiçek hastal???, grip, verem, s?tma, veba, k?zam?k ve kolera-hayvan hastal?klar?n?n evrimle?mi? halidir. ??in tuhaf taraf? bizim salg?n hastal?klar?m?z?n ço?unun nedeni olan mikroplar?n büyük k?sm? art?k neredeyse yaln?zca insanlarda görülür”[15]
 
Evcille?tirme insan?n hayvanlar ile kurdu?u özel ba?? akamete u?rat?r. Hayvanlar art?k insan?n da ait oldu?u toplulu?un bir parças? de?il, göçebe kabilelerde ?efin zenginli?inin simgesi, mülkiyet erkinin bir uzant?s?d?r. Asl?nda hayvanlar ile ilgili modern tutumun da kayna??nda bu mülkle?tirme yat?yor.
 
Hayvanlara Kar?? Etik Sorumluluk ilkesinin savunucular?ndan Gary. L. Francione
 
“Hayvanlar hakk?nda söylediklerimiz ile gerçekte onlara uygulad???m?z muamele aras?ndaki derin tutars?zl???n nedeni hayvanlar?n bizim için mal statüsünde olmalar?d?r. Hayvanlar sahibi oldu?umuz ve mal sahibi olarak onlara vermeyi uygun gördü?ümüz de?erden ba?kaca bir de?eri olmayan metalard?r.”[16]
 
Meselenin özü de burada yat?yor. Sol ekolojiler (ben buna sol çevrecilik demeyi uygun görüyorum) hayvan?n metala?t?r?lmas?n?n kapitalizmle olan bir ?ey oldu?u kan?s?ndalar. Oysaki metala?t?rma evcille?tirme ve uygarla?ma süreci ile ba?lad?. ?nsanlar do?adan uygarla?ma sürecinde kopmaya ba?lad?lar. Do?an?n kültür taraf?ndan içerilmesi ile do?an?n araçsalla?mas? ve uygarl?k aras?nda e? zamanl? ili?ki vard?r.
 
Ancak geçmi?te yani modern endüstri uygarl???n? yaratan ve kökleri ortaça?a uzanan geli?melerin ayd?nlanma ile ula?t??? durumdan önce, uygarl???n araçsalc? bak??? ile dinsel örgütlenmenin kar?? ekseni bir denge yarat?yordu. Hayvan bir yandan evcille?tirilerek insan gereksinmeleri için araçsalla?t?r?rken, di?er yandan a?k?nl?k düzlemi ile hayvan?n nesnele?mesinin salt bir metaya dönü?mesinin de önüne geçilmi? oluyordu. Sekülerle?me ile bunun önündeki tüm engeller ortadan kalkm?? oldu ve sermaye adeta dizginlerinden bo?alarak uygarla?man?n dünyay? nesnele?tirme, Perlman’?n deyimi ile d??k?ya dönü?türme sürecine girdi.
 
Hayvan ile insan aras?ndaki net s?n?rlar çizme ve insan?n hayvani do?as? ile meleksi do?as? aras?nda meleksilik lehine ya?anmaya çal???lan geli?me ile gnostiklerin hayvanlar? kozmolojik bir bak??la kutsama çabalar?, ayd?nlanmac? akl?n, tüm gizemleri ortadan kald?ran büyü bozumu ile ortadan kalkt?. Yerini araçsal ak?lc?l???n dünyaya fayda ekseninde yakla?an zihni ald?.
 
Bu olguyu sorundan ayr? tutmak olanakl? de?il. Modern endüstriyle tar?mc?l?k ve çiftçilik ekseninde hayvan bütünü ile araçsalla??r. Hayvan sosyal mühendislik mant??? içinde sadece verimlilik hesaplar? içinde ele al?nacak bir nesneye dönü?tü. Oysa ki köy ya?am? içinde hayvanla insan aras?nda daha özel bir ba? kurulabiliyordu. Sar?k?z inek, ya da sevimli domuzcuk olabiliyordu. Elbette bu bir çeli?kiydi çünkü bu özel ba?a sahip oldu?u hayvan? kesebiliyordu da. Ama sonuçta endüstriyel hayvanc?l?k içinde hayvan sadece nesne, sadece bir mal halini al?rken, di?erinde bu ili?ki daha çok yönlü olabiliyordu.
 
Ku?ku yok ki evcille?me hayvan? bir mal, insan için bir ete dönü?türmü?tür ama Lewis Mumford’un da dikkat çekti?i gibi din zehir ve panzehir olma özelli?ini bir arada ta??r. Uygarl???n nesnelle?tirici so?uk ak?lc?l??? modern öncesinde manevi olgular içinde engelleniyordu. O yüzden ekoloji hareketinin s?k s?k dikkat çekti?i gibi sekülerle?me do?an?n insan için bir araca dönü?mesinde, kapitalizmin bütünü ile ba?? bo? kalmas?nda en önemli ?eydir.

Modern Yamyam Özne Ve Do?an?n Sordu?u Hesap
 
Ortaça? felsefesi ontolojik bir zincir içinde insan? da içine alan geni? bir içkinlik alan?na dayan?yordu. Kurulu düzen t?pk? göklerde dola?an mükemmel kürelerin harmonisi yani uyumu gibiydi. Her ?eyin birbiriyle iç içe girdi?i bu düzende düzene d??ar?dan müdahil olup ona yön verecek bir özneden de söz edilmezdi. Bu dü?ünme biçimi içinde her ?ey bir benzerlikler sistemi içinde mevcuttu. Bir ?ey bir ba?ka ?eye benzeyerek büyük düzeni kuruyordu. Ama bu harmonia uzun süre devam etmeyecekti.17 yüzy?l ile birlikte Descartes taraf?ndan cogito ergo sum yani dü?ünüyorum öyleyse var?m sözü ile paramparça olacakt?. Dü?ünüyorum sözü düzende bir çatlak aç?yor bir varl?k kendini bu düzenden ayr??t?r?yordu.
 
Dü?ünen ben kar??s?na dü?ünülen nesneyi koyuyor, dü?ünen ben aktif, fail belirleyen nitelikleri ile bir Özne olurken di?erleri de ona hizmet etmekle yükümlü nesneler halini almaktayd?. Di?erlerinin görevi özne için olmak onun kendilerine verdi?i biçimi kabul etmekti.
 
Levinas’a dayanarak bat? dü?üncesi olarak yunan-roma dü?üncesinin ve onun modern uzant?s? olarak hümanizm ve Ayd?nlanma felsefesinin varl?kbilimsel ya da kökensel bir emperyalizm in?a etti?ini söyleyebilirim.
 
Levinas Bat? felsefesinin ötekiyle girdi?i ili?kiye atfen, söz konusu felsefe içinde bilgi ve teorinin ötekini anlamaya yönelik her te?ebbüsünün, ötekinin farkl?l???n? ayn?n?n bir parças? haline getirerek ortadan kald?rd???n? söyler. Levinas, ontolojik emperyalizm olarak isimlendirdi?i bu durumun, sürekli bir biçimde ötekine kar?? bir ?iddet içerdi?ini dü?ünür. Zira politik birtak?m belirtilere de sahip olan ontolojik emperyalizm, bir güç felsefesiyle ili?kilidir ve ötekiyle ili?ki ise, ötekinin ayn? içerisinde bir dönü?üme tâbi tutulmas?yla mümkün olabilir.
 
Ekoloji hareketi içinde insan merkezcilik diye adland?r?lan bu bak?? aç?s? bu gün domuz gribi ile birlikte tekrar gündeme gelen hayvanlara kar?? olan zihin anlay???m?z? ortaya koymakta ???k tutucu mahiyettedir.
 
Benim sol hareketin sorunu alelacele kapitalizme ba?lay?p, onun ötesine gitmeyen mant???na dair temel itiraz?m da bu nedene dayan?yor. Çünkü bu özne mant???n?, bu insan?n dünyaya diledi?i gibi nizam verme hakk?n? kendinde gören kibrini imha etmedikçe, bu zihniyeti terk etmedikçe bu ve benzeri bir çok ekolojik sorunun da niteli?i anla??lmayacakt?r. Ku?kusuz derin ekolojinin yayg?n söylemi gibi sorunu sadece buna ba?lamak ve konunun siyasal, sosyal çok boyutlu niteliklerini göz ard? etmek de solun dü?tü?ü hataya bir ba?ka yerden dü?mektir.
 
Bütün bunlardan sonra ?u soruyu sormak gerekiyor san?r?m. Domuz gribi bir yerde biz insanlar?n domuzlar için reva gördü?ümüz tutum ve davran??lar?n do?a taraf?ndan dengelenmekte ba?vurdu?u bir adalet midir? Bizlerin midesine inmek için gün sayan 65 milyon domuza kar??l?k ölen 86 insan bu adaletin küçük bir yans?mas? olur mu?[17]
Bu sorunun insan sevmezlikle ili?kili bulunup benim bir mizantrop (insan dü?man?), hatta ekofa?izan biri oldu?umu dü?ünenler olabilir.
 
Ben bu olas? suçlamalara ?imdilik cevap vermeyece?im. Onun yerine domuz gribi yerine domuz terörü demek isteyece?im. Ve insan?n di?erlerine kar?? uygulad??? ontolojik emperyalizme Derrida ve ?iva’ya uyarak Terörizm diyece?im.
 
Shiva çok hakl? bir soru soruyor:
 
“Terörizme kar?? sava?” tar?m sanayinin, ?iddet içeren ko?ullarda ba?vurduklar? ?iddet yüzünden domuzlar?n, tavuklar?n ve s???rlar?n di?lerinin, gagalar?n?n ve boynuzlar?n?n kesilmesinin bir benzeri olabilir mi? ?nsanlar?n tutsak ve esir edilmesinin içerdi?i ?iddet yüzünden ortaya ç?kan ?iddete kar?? uzun süreli çözüm, di?er hayvanlar?nkiyle ayn? olabilir mi? – onlara manevi özgürlük, ekolojik özgürlük için ve psikolojik özgürlük ve ekonomik özgürlük için sahip olduklar? alan?n geri verilmesi-”[18]
 
San?r?m solun art?k e?itlik kavram?n? insandan insan olmayanlara do?ru geni?letecek bir bak??la kapitalizme, onun da öncesinde yamyaml?k eksenli terör uygarl??? olgusuna yani uygarl?k denen toplum mühendisli?inin, uygarl?k denen mega makinenin, uygarl?k denen totaliter ?iddet biçiminin kendisine uzanan bir sorgulama eti?ine gereksinmesi var.
 

[1] Jean Baudrillard, ?mkâns?z Takas, Çev: Ay?egül Sönmezay, Ayr?nt? Yay?nlar?, ?stanbul 2005, s22
[2] Jean Baudrillard, (1995) Kötülü?ün ?effafl???, (A??r? fenomenler üzerine bir deneme), Çevirenler: Emel Abora- I??k Ergüden,Ayr?nt? Yay?nlar?, ?stanbul, 1. Bas?m, s:101
[3]Age: arka Kapak Yaz?s?
[4] Mike Davis, Kapitalizm ve Grip, http://bianet.org/biamag/saglik/114399-kapitalizm-ve-grip
* Grip virüslerinin dâhil oldu?u, 80-200 nm büyüklü?ünde, çok iplikli sarmal RNA içeren, k?l?f üzerindeki ç?k?nt?lar? k?rm?z? kan hücrelerinin p?ht?la?mas?na neden olan bir familya.
[5] Vikipedia, Domuz Gribi, http://tr.wikipedia.org/wiki/Domuz_gribi
[6] La Jornada: Por 14 años La Gloria ha vivido con miedo por la contamination de Granjas Carroll , http://www.mixx.com/stories/5057940/la_jornada_por_14_a_os_la_gloria_ha_vivido_con_miedo_por_la_contaminaci_n_de_granjas_carroll
[7] Domuz gribi, Tamiflu ve Endüstriyel çiftlikler. http://www.halkingunlugu.net/ceviri/domuz_gribi_tamiflu_ve_endustriyel_ciftlikler.html
[8] Agm (ad? geçen makale)
[9]F. William Endengahl,  (2009) Ölüm Tohumlar?, Kal?t?m?n De?i?tirilmesinin Ard?ndaki Karanl?k Oyunlar, Çev: Özgün ?uleko?lu, Bilim+Gönül Yay?nlar?, ?stanbul, s:12
[10] Mike Davis, Capitalism and the Flu, http://www.zmag.org/znet/viewArticle/21287,
Tayfun Özkaya Domuz Gribi Et Endüstrisinin Do?urdu?u Yeni Bir Felakettir, http://www.tarimmerkezi.com/yazar_kose.php?hid=22950
 
[11] Engerdahl, age,140
[12] Özkaya, agm
[13] Köpe?in Evcille?mesi,http://www.dobermanbuz.net/buz9.html
[14] Griffin, ?nsan?n Evcille?mesi: Parçalanman?n Hastal???, http://yabanil.net/?tag=evcillesme
[15] Diamond, age:253
[16] Gary. L. Francione, (2008) Hayvan Haklar?na Giri?, Çocu?unuz mu Köpe?iniz mi?, Çev: Renan Akman, Elçin Gen, ?leti?im Yay?nlar?, 1 Bask?, s:27
[17] Bu konuda Francione son derece çarp?c? veriler ortaya koyuyor. ABD tar?m bakanl??? verilerine göre, yemek için y?lda 8 milyar?n üzerinde hayvan öldürülüyor. Hergün 23 milyon hayvan kesiliyor. Ya da ?öyle diyelim. ABD ölçe?inde sadece, saatte 950 binin üzerinde, dakikada yakla??k 16 bin, saniyede 260 tan fazla hayvan ac? verici ko?ullarda süren hayatlar?n? bizim midemize inmek için sonland?rm?? oluyor. (Francione, age, s:21)
[18] Vandana Shiva, Yamyaml?k Olarak Terörizm, http://www.znet-turkiye.org/shiva11.htm

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
SimplePortal 2.3.7 © 2008-2020, SimplePortal