* Anl?k üyeleraras? ileti

Sohbet kutusu bulunamadı.

* Kullan?c? bilgisi

 
 
Hoşgeldiniz Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya kayıt olun.

* ?u an aktif olanlar

  • Nokta Ziyaretçi: 26
  • Nokta Gizli: 0
  • Nokta Üye: 0

Çevrimiçi kullanıcı bulunmuyor.

* ?statistikler

  • stats Toplam Üye: 28
  • stats Toplam İleti: 657
  • stats Toplam Konu: 288
  • stats Toplam Kategori: 11
  • stats Toplam Bölüm: 58
  • stats En Çok Çevrimiçi: 2029

* Son ?letiler/Konular

Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[12 Mayıs 2020, 17:01:31]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[19 Mart 2019, 00:44:57]


Ynt: Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 02:07:46]


Pratik Bilgiler Gönderen: uzumbaba
[27 Temmuz 2014, 01:55:14]


Ynt: Ev ??lerinde Basit Öneriler Gönderen: uzumbaba
[29 Mayıs 2014, 23:48:15]

* Yönetim

uzumbaba admin uzumbaba
Yönetici

* En Popüler Bölümler

* ?nternette ara

internette Arama

Gönderen Konu: Krizin Gelir Da??l?m? Etkileri  (Okunma sayısı 6668 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

SevaL_24

  • Ziyaretçi
Krizin Gelir Da??l?m? Etkileri
« : 04 Eylül 2009, 21:32:35 »

Krizin Gelir Da??l?m? Etkileri
Cem Oyvat
(29.08.2009)
[Krizin Gelir Da??l?m? Etkileri - Birikim Yay?nlar? | Ayl?k Sosyalist Kültür Dergisi]


 

 
Bilindi?i gibi son aç?klanan büyüme rakam?yla, Türkiye’nin krizden en çok etkilenen ülkelerden biri oldu?u tescillendi. Buna göre “krizin bizi te?et” geçti?ini iddia eden AK Parti iktidar?n?n da “fiyakas?” bir miktar bozulmu? oldu. Tabii kriz, AK Parti’nin itibar?n?n sars?lmas?ndan çok daha önemli ba?ka sorunlar da beraberinde getiriyor. Bu sorunlardan biri de krizin gelir e?itsizli?ini artt?rma tehdidi. ?u ana kadar krizden farkl? gelir gruplar? farkl? seviyelerde etkilendi. Azalan sat??lar, dü?en kar oranlar? ku?kusuz sadece i?verenlerin de?il, çal??anlar?n da gelir düzeylerini sarst? ve sarsmaya devam ediyor. Özellikle kriz nedeniyle % 15’lere ç?kan i?sizlik oran?, gelir da??l?m?n? bozucu yönde ciddi bir potansiyel ta??yor. Biz de bu yaz?m?zda krizin gelir da??l?m? üzerindeki olas? etkilerini de?erlendirece?iz.
 
?ktisat literatürüne kabaca bir bakt???m?zda krizin gelir da??l?m? üzerindeki etkilerinin oldukça olumsuz oldu?unu görüyoruz (1). Ekonomik krizler, gelir da??l?m?n? ço?unlukla ücretliler aleyhinde bozuyor, krizden en çok etkilenenler de ücretli çal??anlar oluyor. Ücretliler aleyhine i?leyen bu mekanizmay? Marx’?n “yedek emek ordusu” kavram? ile aç?klayabiliriz. Malum ekonomik kriz firmalar? eleman azaltmaya zorluyor. Kriz nedeniyle i?ten ç?kart?lan veya yeni i? bulamayan çal??anlar ise i?sizlikte bir art??a neden oluyor. ??te bu i?sizler grubuna “yedek emek ordusu” diyoruz. Tabii i?sizlikteki art???n sermayedara kazand?rd??? bir avantaj var, çünkü i?ini kaybetmesi durumunda ba?ka bir i? bulamayaca??n? dü?ünen çal??an dü?ük ücrete kanaat etmek zorunda kal?yor, artan fiyat düzeyi oran?nda ücret art??? talep edemiyor. Bu bahsetti?imiz mekanizma ekonomi bir miktar toparlansa bile i?lemeye devam ediyor, “yede?i” bulunan çal??an?n ücreti toparlanmadan çok sonra artmaya ba?l?yor (2).
 
Marksist literatürden al?nt?layarak bahsetti?imiz bu mekanizma 1994 ve 2001 y?llar?nda kriz ya?ayan Türkiye için de geçerli. Tahmin edilebilece?i gibi 2001 krizi sonras?nda sanayi üretiminde reel ücretler ciddi ?ekilde geriledi. Sanayi ücretlerindeki gerileme ku?kusuz krizin beklenen bir sonucu. Fakat kriz döneminde büyük bir dü?ü? gösteren reel ücretler, yüksek büyüme oranlar?n?n göründü?ü AK Parti dönemi boyunca toplamda ancak % 8’lik bir art?? gösterebildi. Kriz öncesi düzeyine bir türlü dönemeyen sanayi sektörü reel ücretleri, hala kriz öncesi döneminin % 30 alt?nda.
 
Gelir da??l?m?n?n önemli göstergelerinden biri olan ücret pay?na bakt???m?zda ise, krizin ücretliler aleyhine olan olumsuz etkilerini tekrar görüyoruz. Grafik I’de ücret pay? olarak tan?mlad???m?z kavram, ücretlilerin toplam üretimden ald??? pay? gösteriyor. Yani ücret pay?nda meydana gelen bir azalma, üretimden elde edilen toplam gelirin daha çok miktar?n?n sermayedara, daha az miktar?n?n ise çal??anlara gitti?i anlam?na geliyor (3).
 
1980 sonras? özel sektör sanayi ücret paylar? ile ilgili iki nokta dikkat çekici. Birincisi, 1980 sonras? ücret paylar?nda ciddi bir dü?ü? var. Buna göre neo-liberal dönemin getirdi?i yeni ko?ullar ücretlilerin aleyhine i?lemi?. ?kinci olarak da tahmin edilebilece?i gibi, 1994 ve 2001 y?llar?nda ücret paylar?nda ciddi bir dü?ü? gerçekle?mi?.  Buna göre ekonomik krizler sanayi sektöründeki ücret paylar?n? 1994 krizinde % 25, 2001 krizinde ise % 20 civar?nda dü?ürmü?. Yani mesela krizden önce %21 seviyelerinde olan ücret pay?, 2001 krizinin etkisiyle % 17 seviyelerine inmi?. ??in kötüsü tekstil, deri, a?aç ürünleri vb. gibi dü?ük ücretlilerin çal??t??? niteliksiz sektörlerdeki çal??anlar, di?er çal??anlara göre krizden daha fazla etkilenmi?. Bir ba?ka de?i?le kriz en çok, kentteki alt gelir gruplar?n? vurmu?. Dolay?s?yla krizler sadece ücretlilerin pay?n? azaltmam??, ücretliler aras?ndaki e?itsizli?i de artt?rm?? (4).
 
Özetle veriler krizin gelir da??l?m?n? bozucu etkilerinin bulundu?unu ve bu etkilerin 1994 ve 2001 krizleri için de geçerli oldu?unu söylüyor. Ancak ?unu belirtmemiz laz?m ki, son ya?ad???m?z kriz, 1994 ve 2001 krizlerine göre farkl?l?k gösteriyor. Bu nedenle 2008/2009 krizinin gelir da??l?m? üzerindeki etkilerinin de di?er krizlere göre farkl? olmas? beklenebilir.
 
SON KR?Z?N D?NAM?KLER? FARKLI
 
Öncelikle 1994 ve 2001 krizleri yüksek enflasyon döneminde olurken, son kriz TÜFE’nin % 10’un alt?nda kald??? bir dönemde gerçekle?iyor. Bu durum çal??anlar için iyi bir haber, çünkü i?verenler genellikle nominal ücretleri dü?ürerek çal??anlar?n? demoralize etmek istemezler. Zaten Türkiye’deki i? kanunlar? da çal??an?n r?zas? olmadan nominal ücretleri dü?ürmeye izin vermez, bu nedenle çal??anlar?n nominal ücretlerini dü?ürmek i?verenler için oldukça zahmetli bir i?tir. Oysa yüksek enflasyon oranlar?, i?verenin nominal ücretleri dü?ürme ihtiyac?n? ortadan kald?r?r, çünkü nominal ücretlerin enflasyon kar??s?nda sabit kalmas? reel ücretlerin dü?mesi anlam? ta??r.  Dolay?s?yla krizin yüksek enflasyon döneminde gelip gelmemesi, reel ücretlerdeki de?i?meyi etkiler.(5).
 
Kriz dönemi enflasyonunun dü?ük olmas?, i?in olumlu taraf?. Ancak madalyonun öteki yüzüne bakt???m?zda % 14.9 gibi yak?n dönemde rastlamad???m?z bir i?sizlik oran? görüyoruz. Maalesef 2001 krizi sonras? izlenen politikalar, kriz sonras? artan i?sizli?i bir türlü dü?üremedi. ?yi dönemde % 10 seviyelerinde dola?an i?sizlik ise kriz zaman?nda % 14.9’a f?rlad?. Bu kadar büyük bir kesimin kriz sonras?nda gelir kazanamama durumu, gelir da??l?m?n? olumsuz etkileyecek ba?l? ba??na bir faktör. Yak?n dönemde azalmas? beklenmeyen i?sizli?in, orta vadede reel ücretleri de olumsuz etkileyece?i tahmin edilebilir. Üstelik Türkiye bu krizde dünyayla çok daha bütünle?mi? bir durumda ve reel ücretler krizin etkilendi?i di?er ülkelerde de dü?ü? gösteriyor. Dolay?s?yla krizden olumsuz etkilenen i?veren, üretim maliyetlerini dü?ürmek ad?na üretiminin bir k?sm?n?, hatta tamam?n? ücretin dü?ük oldu?u ülkelere kayd?rabilir. Yüksek i?sizlik oran?n?n iç talepteki canlanmay? engellemesi ve durumunun i?sizli?i daha da artt?rabilecek olmas? durumu da i?in cabas?. Yani bu krizde i?verenin önünde çok daha büyük bir “yedek emek ordusu” bulunuyor.  Bu durumun hem ücretlerin daha çok bask? alt?nda kalmas?, hem de i?sizlikteki toparlanman?n gecikmesi gibi olumsuz sonuçlar? olacakt?r.
 
Krizin ücretlileri ne düzeyde etkileyece?ini önümüzdeki dönemlerde daha net olarak görece?iz. ?imdilik ücretlilere yap?lan toplam ödemelerde, sanayi üretimindeki dü?ü?ten daha küçük bir azalma tespit ediliyor. Yani krizin k?sa vadede ücret paylar?na olumlu bir etkisinin oldu?u bile söylenebilir. Ancak yukar?da bahsetti?imiz olumsuz etkiler, gelir da??l?m?n? daha net olarak orta vadede etkileyebilecek etkiler. Dolay?s?yla krizin gelir da??l?m? üzerindeki olumsuz etkileri önümüzdeki dönemde daha çok aç??a ç?kacak.
 
KR?Z SADECE OTOMAT?V ÇALI?ANLARINI VURMADI
 
Krizin hangi sektördeki çal??anlar? ne kadar etkiledi?ine bakt???m?zda ise ?a??rt?c? bir tablo ile kar??la??yoruz. Bilindi?i gibi krizin en kötü vurdu?u sanayi sektörü, ula??m araçlar? sanayi oldu. Özellikle ÖTV indirimine kadar ula??m ta??tlar? üretiminde % 60’lara azalmalar meydana geldi. Ula??m ta??tlar? sektöründeki gerilemeyi ço?unlukla TV, haberle?me araçlar? gibi elektronik ürünlerin üretildi?i sektörler izledi. Tabii bu bahsettiklerimiz, görece yüksek ücretli elemanlar?n çal??t??? nitelikli sektörler. Ancak istihdam ve reel ücretteki de?i?meleri gösteren verilere bakt???m?zda, tekstil, a?aç ürünleri gibi baz? niteliksiz sektör çal??anlar?n?n da, krizden en az ula??m ta??tlar? çal??anlar? kadar etkilendi?ini görüyoruz. Y?l?n ilk çeyre?inde tekstil ve deri imalat?ndaki ücretler, ula??m ta??tlar?na göre daha fazla gerileme göstermi?. ?stihdamda ise durum daha vahim. Verilere göre, kriz zaman?nda en çok i?ten ç?kart?lanlar yine ücretlerin en dü?ük oldu?u a?aç ürünleri, tekstil ve in?aat sektörleri olmu?. Yani zaten dü?ük ücret alan olan bir grup insan i?siz kalm??, daha da fakirle?mi?.
 
Krizin niteliksiz sektörlerde çal??an bir grup çal??an? ciddi ?ekilde etkilemesi asl?nda beklenir bir durum. Bu durumu birkaç nedenle özetleyebiliriz. Öncelikle zaten krizden ilk etkilenen sektör olma özelli?i gösteren in?aattaki gerileme, ço?u sendikal? olmayan ve bir sürüsü informal olarak çal??an in?aat i?çilerini direkt olarak etkiliyor. Dolay?s?yla in?aat sektörünün gerilemesine ba?l? olarak, in?aat çal??anlar? da i?siz kal?yor. Sanayide ise niteliksiz dü?ük ücretli i?çi çal??t?ran sektörlerin, ayn? zamanda i?gücü yo?un olma gibi bir durumu var. Yani tekstil, deri, a?aç ürünleri gibi sektörlerde i?gücü maliyetleri ciddi bir kalem olarak i?verenin kar??s?na ç?k?yor. Oysa otomotiv, elektronik e?ya gibi sektörlerde aramal?, yat?r?m, teknoloji gibi maliyetler i?gücü maliyetlerinden çok daha önemli. Dolay?s?yla maliyet aç?s?ndan, niteliksiz sektörlerde i?çi ç?kartmak di?er sektörlere göre i?verenin daha çok i?ine geliyor.
 
Ayr?ca tekstil gibi sektörlerde çal??an? e?itim süreci de fazla önem ta??m?yor. Krizin toparlanma evresinde, ç?kart?lan i?çilerin yerini dolduracak yeni çal??anlar kolayl?kla bulunabilir (hele ki i?sizlik % 15’lerde dola??rken). Oysa otomotiv gibi sektörlerde ç?kart?lan eleman yerine yeni bir çal??an bulmak, niteliksiz sektörlerdeki kadar kolay olmayabilir. Yeni al?nan elemanlar?n e?itim süreci uzun ve masrafl? olabilir. Kriz zaman?nda i?ten ç?kart?lan çal??anlar?n daha sonra yeniden i?e al?nmas? bile, yeniden i?e al?nan çal??anlar?n yeteneklerini kaybetmesi veya yeni teknolojiden uzak kalmas? nedeniyle beklenen sonucu vermeyebilir. Bu nedenle kriz dönemlerinde niteliksiz çal??anlar?n i?ten ç?kart?lmas? i?veren aç?s?ndan daha anlaml?d?r. Üstelik nitelikli elemanlar?n çal??t??? sektörlerdeki çal??anlar?n daha büyük bir oran? sendikal?d?r. Yani eleman azaltmalar?na tepki gösterecek veya reel ücretlerdeki dü?meyi engelleyecek mekanizmalar nitelikli sektörlerde daha fazla mevcuttur.
 
Bu çerçeveden bak?ld???nda krizin niteliksiz i?çilerin çal??t??? baz? sektörlerdeki çal??anlar?, ula??m ta??tlar? çal??anlar?ndan daha fazla etkilemesi anlamland?r?labilir. Ne yaz?k ki krizin olu?turdu?u geni? “yedek emek ordusu”, reel ücretlerdeki ve istihdamdaki azalmay? engelleyen mekanizmalar?n görece az oldu?u niteliksiz sektör çal??anlar?n? daha fazla etkileyecek. Özetle, daha önceki krizler gibi 2008/2009 krizi de sadece i?sizli?i artt?rm?yor, ayr?ca ücret içi e?itsizli?i artt?rarak, dü?ük gelirleri daha fazla yoksulla?t?r?yor.
 
TERS GÖÇE D?KKAT
 
Kriz nedeniyle kentsel i?sizli?in % 17.5’e ç?km?? olmas? ve dü?ük ücret alan bir grup çal??an?n i?ten ç?kart?lmas?, ku?kusuz dü?ük gelirli kent gruplar?n? ciddi ?ekilde sarsabilecek bir durum. Kent içi yoksulla?man?n, kentten köye ters göçü ba?latma gibi bir potansiyeli bulunuyor. Malum uzun süre i?siz kalabilecek dü?ük gelirli bir kesim, ya?am ?artlar?n?n zorlamas?yla, çareyi köyüne dönmekte bulabilir. Ancak kentten köye ters göçün orta vadede hem kalk?nma, hem de gelir da??l?m? üzerinde ciddi olumsuz etkileri olabilir. Ters göçün kalk?nma sürecindeki olumsuz etkilerini herhalde detayl?ca anlatmaya gerek yok. Zaten gere?inden fazla çal??an? olan tar?m sektörüne yeni eleman giri?inin b?rak?n fayday?, teknolojik geli?meyi te?vik eden mekanizmalar? engelleyerek tar?m sektörünü daha fazla i?gücü ba??ml? hale getirmek gibi zararlar? bile olabilir.   
 
Olas? bir ters göçün gelir da??l?m? üzerindeki olumsuz etkilerini ise iki nedene ba?lamak mümkün. Birincisi, k?rsalda elde edilen gelir kente göre daha dü?ük. Bu nedenle k?rsala göç bireyleri daha dü?ük bir gelire mahkûm ediyor. ?kincisi, k?rsala ters göç bireylerin tar?msal üretim pastas?ndan daha az pay almas?na neden oluyor. Bu nedenle k?rsal nüfusundaki art?? (pasta büyümeyece?ine göre) sadece göç edenleri de?il, bütün tar?m kesiminin gelirini a?a??ya çekiyor. Bütün bu olumsuzluklardan ötürü, AK Parti hükümetinin sadece krizin olumsuz etkiledi?i halk kitlelerine destek olmak için de?il, kalk?nma aç?s?ndan tehlikeli olabilecek olan kentten köye göçü engellemek için de, krizden etkilenen i?siz ve dü?ük gelirli olan kesimlere olan deste?ini artt?rmas? gerekiyor.
 
Özetle söylemek gerekirse, ?u an içinde bulundu?umuz dünya krizi, gelir da??l?m?n? birden fazla ?ekilde bozma potansiyeli ta??yor. Artan i?sizlik, dü?mesi beklenen reel ücretler de, maalesef en fazla dü?ük gelirlilerin can?n? yak?yor. Üstelik kent-içi yoksulla?man?n, talebi dü?ük seviyelerde tutarak i?sizli?i artt?rmak gibi bir k?s?r döngü yaratmas? ihtimali hiç de dü?ük de?il. Bu noktada hükümetin de sendika dü?manl???n? b?rak?p, gelir e?itsizli?ine ve kentsel yoksulla?maya kar?? ciddi önlemler almas? gerekiyor. Aksi halde çözümü geciken kriz bizi daha büyük sosyal problemlerle kar?? kar??ya b?rakabilir.
 
 
 
 
Dipnotlar:
 
(1) Birkaç ampirik çal??madan örnek vermek gerekirse:
 
Jayadev A.(2007) “Capital account openness and the labour share of income” Cambridge Journal of Economics 31(3);
 
Harrison A.E.(2002) “Has Globalization Eroded Labor’s Share? Some Cross-Country Evidence”Mimeo, UC Berkeley.http://wbln0018.worldbank.org/LAC/LACInfoClient.nsf/ ;
 
Onaran Ö.(2009) “Wage share, globalization and crisis: the case of the manufacturing industry in Korea, Mexico and Turkey”International Review of Applied Economics, 23:2,113 — 134
 
(2) Konuyla ilgili yaz?lardan Ümit ?zmen’in, Taraf Gazetesi için yazd??? “Yedek i?gücü ordusu” ba?l?kl? yaz?s? oldukça dikkat çekici. Bilmeyenler için ?zmen’in halen TÜS?AD’?n ba?ekonomistli?i görevini yürüttü?ünü hemen belirtelim: http://www.taraf.com.tr/makale/5454.htm
 
(3) Marksist literatüre yak?n olanlar bahsetti?im kavram? “sömürü oran?” olarak bilirler. Ancak bu yaz?da gelirin payla??m?n? daha iyi gösterdi?ini dü?ündü?üm ücret pay?n? (toplam ücretler/katma de?er) kullanmay? tercih ediyorum. Zaten “sömürü oran?” olarak kullan?lan kavram da, kaba bir hesapla (1/ücret pay? – 1)’den ibarettir.
 
4 Sektörleri nitelik aç?s?ndan s?n?fland?r?rken, M. Landesmann, H. Vidovic ve T. Ward (2004)’?n “Economic restructuring and labour market developments in the new EU member states” çal??mas?ndan faydaland?m. Buna göre:
 
a) Kimyasal madde, ula??m araçlar?, elektrikli makine ve cihaz, TV ve haberle?me araçlar?, büro ve bilgi i?lem makineleri, t?bbi aletler ve saat, kok kömürü ve petrol ürünleri, bas?n-yay?n ve plak ve tütün ürünleri sektörleri yüksek nitelikli;
 
b) Metal ürünleri, kâ??t ürünleri, plastik ve kauçuk, g?da ve içecek sektörleri orta nitelikli;
 
c) Tekstil, deri, metal olmayan mineral, a?aç ürünleri ve mobilya sektörleri dü?ük nitelikli sektörler olarak s?n?flanm??t?r.
 
S?n?flama, TÜS?AD (2004)’?n “Türkiye'de ??gücü Piyasas?n?n Kurumsal Yap?s? ve ??sizlik” çal??mas?ndaki sektörel e?itim seviyesi rakamlar?yla da büyük ölçüde uyumlu göstermektedir.
 
(5) Burada gelebilecek itirazlara kar?? ilginç bir kavram karga?as?n? da aç?kl??a kavu?turay?m. TÜ?K’in aç?klad??? verilere göre, 2009 ilk çeyre?inde brüt ücret maa? endeksi % 4 gerilemi?. Burada bir iktisatç? aday? olarak ben de ünlü iktisatç?lar Asaf Sava? Akat, Seyfettin Gürsel, Ahmet ?nsel, Mustafa Sönmez gibi endeksteki gerilemenin nominal ücretlerin gerilemesi anlam?na geldi?ini dü?ündüm. Ancak daha sonra bahsi geçen endeksin çal??anlara yap?lan toplam ödemeler oldu?u, yani istihdamdaki azalman?n da bu endeksi etkiledi?i ortaya ç?kt?.

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 
SimplePortal 2.3.7 © 2008-2020, SimplePortal